همينطور جلوه اى مختصر از اين عظمت را كه توانائى تفسير و توجيه عالم هستى را دارد ، در انسان مى توان مشاهده كرد .
< شعر > بگذر از باغ جهان يك سحر اى رشك بهار تا ز گلزار جهان رسم خزان برخيزد < / شعر > آيا تاكنون در اين مسأله انديشيده‌ايد كه شخصيّتهاى رشد يافته و سالكان راه خدا با شخصيّت و رفتار و گفتار و كردار و انديشه‌هاى پاكشان از اساسىترين عوامل توجيه و تفسير عالم هستى بوده‌اند اگر تاكنون باين مسأله جلب نشده‌ايد و در بارهء آن نينديشيده‌ايد ، در همين لحظه اين كتاب را ببنديد و كنار بگذاريد و در اين مسأله كه عرض شد مقدارى به تفكَّر بپردازيد ، خواهيد ديد كه انسانهاى رشد يافته با شخصيّت و صفات و رفتار بسيار عالى و با عظمتى كه از خود نشان مى دهند ، بقدرى از مادّه و مادّيّات پرستى فاصله مى گيرند و بقدرى شرف و ارزش پديدار مى سازند كه چهرهء عالم را براى ما دگرگون نموده و اثبات ميكنند كه جهان طبيعى كه قدرت بجريان انداختن چنين موجوداتى را دارد ، اين جهانى كه ظرفيّت پرورانيدن چنين كمال يافتگانى را در گاهوارهء خود دارد ، خيلى پر معنىتر از آن است كه متفكَّر نماهائى برخيزند و با چند كلمهء ابهام آور و فريبنده نظير اين گونه ابيات - < شعر > ما ز آغاز و ز انجام جهان بيخبريم اوّل و آخر اين كهنه كتاب افتاده است < / شعر > حساب آنرا تصفيه نمايند و سپس با خيال راحت عنوان متفكَّر واقع طلب را براى خود انتخاب كنند . آيا عظمت علىّ بن ابي طالب عليه السّلام با آن عدالت و عفّت و حكمت و شجاعت و حلم و ظرفيّت و از خودگذشتگى و اعراض از مال و شهرت و كاميابى ، به تنهائى نمى تواند معنى دار بودن هستى و انسان را اثبات كند آيا وجود اين شخصيّت نمى تواند فروغى بسيار تابناك بر تاريكىهاى فكرى بشرى در بارهء هستى و آغاز و مبادى اوّليّه و انجام و اهداف نهائى آن بتاباند اگر پاسخ شما باين دو سؤال منفى است ، برويد براى خوشگذرانىها و بيخيالىها و زمزمهء « انشاء اللَّه بز بود » بگوشهء قهوه خانه‌هاى پوچ گرائى ( نيهيليستى ) ، و اصلا در بارهء انسان و هستى و آغاز و پايان و حقيقت و باطل و اصالت و پوچى صحبت نكنيد .
١٨ - خداوند سبحان بجهت علم و سلطهء مطلقه اى كه بر همهء علل و معلولات