ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٧٧ - هر اندازه رشد نفس انسانى بالاتر برود ، با شناخت عظمتهاى بيشتر و عالىتر در نفس ، خداوند سبحان را بهتر خواهد شناخت

هر اندازه رشد نفس انسانى بالاتر برود ، با شناخت عظمتهاى بيشتر و عالىتر در نفس ، خداوند سبحان را بهتر خواهد شناخت .
اين يك قانون كلَّى است كه - پاك شو اوّل و پس ديده بران پاك انداز ، زيرا - < شعر > عقل باشى عقل را دانى كمال عشق گردى عشق را يابى جمال < / شعر > براى شناخت احاطه و آگاهى و اشراف خداوندى بر همهء جزئيّات و كلَّيّات عالم هستى ، شناخت و احاطه و آگاهى و اشراف نفس بر همهء اجزاء كوچك و بزرگ بدن مقدّمهء بسيار شايسته اى است ، ولى بايد اين احاطه و آگاهى و اشراف را تحصيل كرد و استعداد آنها را كه در وجود ما نهفته است به فعليّت رسانيد ، زيرا چنين نيست كه آدمى ، هم بمقتضاى خود طبيعى مانند حيوانات زندگى كند و هم توقّع آنرا داشته باشد كه بر همهء موجوديّت مادّى و معنوى خود كه يكى از نيروهايش احاطه و آگاهى و اشراف است ، محيط و آگاه و مشرف باشد و آنرا به فعليّت برساند . انسانهائى در اين دنيا زندگى ميكنند كه خدا را مانند خود تصوّر ميكنند ، همان گونه كه اگر مورچه بخواهد تصوّرى در بارهء خدا داشته باشد ، دو شاخ كوچك خود را اندكى بزرگتر تصوّر كرده و آنرا بخدا نسبت مى دهد . [١] < شعر > مور ضعيف و ناتوان چون شكل يزدانى كشد بىشك به شكل مورچه با شاخ حيوانى كشد مغز شبان هم نقشهء موسى بن عمرانى كشد در فكر مانى گرفتد او صورت مانى كشد < / شعر > ادراك هر جنبنده نقش خويش را داراستى در منابع معتبر اسلامى تشويق و تحريك جدّى به همنشينى و اخذ تعليم و

[١] اين روايت از امام محمّد بن علىّ الباقر عليه السّلام نقل شده است كه فرمود : كلَّما ميّزتموه بأوهامكم فى أدقّ معانيه فهو مخلوق لكم و مردود إليكم و لعلّ النّملة تتوهّم أنّ للَّه ذؤابتين كذؤابتيها . ) * ( هر چيزى را كه بعنوان خدا در دقيقترين معانى آن مشخّص نموديد ، آن مشخّص شده مخلوق فكر شما و بخود شما مردود است و شايد مورچه گمان ميكند كه خداوند هم در بالاى پيشانى برآمدگى مانند برآمدگى بالاى پيشانى آن دارد )