ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٥٥

تفسير عمومى خطبهء چهل و هشتم
تفسير عمومى خطبهء چهل و هشتم ٣ ، ٤ - الحمد للَّه كلَّما وقب ليل و غسق و الحمد للَّه كلَّما لاح نجم و خفق ( سپاس مر خداى را هر وقت كه شب وارد شود و تاريكيهاى خود را بگستراند و سپاس مر خداى را هر وقت كه ستاره اى بدرخشد و غروب كند ) حمد و سپاس بندگان براى ابد از آن او است
حمد و سپاس بندگان براى ابد از آن او است امير المؤمنين عليه السّلام در جملات مورد تفسير ، شب و پديده هائى را كه در آن بوقوع مى پيوندند بعنوان اشاره براى ابديت و دوام حمد به پيشگاه خداوندى متذكر شده است . احتمال قوى مى رود كه اين خطبه را پس از رسيدن شبانگاه ايراد فرموده است . همه مى دانيم كه منظرهء آسمان در موقع شب بسيار هيجانانگيز و موجب بروز تفكرات و دريافتهاى خالص مى گردد . مى توان گفت : عاليترين و لطيفترين مناجات و نيايشهاى اولياء اللَّه و شب بيداران هنگامى صورت مى گيرد كه سكوت اسرار آميز همه جا را فرا گرفته و آدمى ، ناچيزى خود را در برابر عظمت هستى مشاهده مى نمايد و به هيجان و وجد مى آيد .
مخصوصا اين وجد و هيجان با نظاره به سپهر لاجوردين با آن نقطه‌هاى زرينش كه يك پهنهء بيحد و مرز را در جلو ديدگان ناظر مى گستراند ، شديد و پر معناتر مى گردد . اين فقط يك منظرهء زيباى معمولى نيست ، مخصوصا با توجه به سادگى تابلوئى كه آسمان در برابر ديدگان آدمى نهاده است ، بلكه احساس