ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٠٥

گروه دوم - آياتى است كه حق بودن جهان هستى را بطور عموم متذكر مى شود
گروه دوم - آياتى است كه حق بودن جهان هستى را بطور عموم متذكر مى شود نظير - ( وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ ) [١] ( و او آن خدائى است كه آسمانها و زمين را بر حق آفريده است . ) اين آيات در نه مورد از قرآن آمده است .
توضيحى در بارهء حق بودن دستگاه خلقت
توضيحى در بارهء حق بودن دستگاه خلقت در تفسير كلمهء حق بعضى از متفكران دچار اشتباه شده و گمان كرده‌اند حق با واقعيت بطور عموم يا ثبوت و وجود و موجود به معناى عام آن مترادف ميباشد . در معناى حق به اضافهء واقعيت و ثبوت و وجود يا موجود ، مفهوم بايستگى و شايستگى نيز وجود دارد . زيرا هر واقعيتى حق نيست ، مثلا جنايت يا خيانت و ديگر پديده‌هاى مضر و مهلك واقعيت و ثبوت دارند ولى حق نيستند . در همهء موارد استعمالات قرآنى و ديگر منابع اسلامى مفهوم بايستگى و شايستگى در حق تضمين شده است . باضافهء اين كه خداوند نمى خواهد براى اثبات واقعيت جهان هستى تأكيد كند و با اين تأكيد ايده آليسمهاى افراطى را محكوم نمايد زيرا واقعيت جهان خارج از ذهن بديهىتر از آنست كه نيازى به اثبات و تأكيد داشته باشد ، بلكه مقصود از حق بودن جهان هستى همانست كه آيات بودن اجزاء و روابط جهان هستى را اثبات مى نمايد .
گروه سوم - آياتى است كه مى گويد : خلقت جهان هستى براى بازى نبوده و جهان بازيچه نيست
گروه سوم - آياتى است كه مى گويد : خلقت جهان هستى براى بازى نبوده و جهان بازيچه نيست - ( وَما خَلَقْنَا السَّماءَ وَالأَرْضَ وَما بَيْنَهُما لاعِبِينَ ) [٢] ( و ما آسمان و زمين و آنچه را كه در ميان آنهاست ، در حال بازى نيافريده‌ايم )

[١] سورهء انعام آيهء ٧٣ .
[٢] سورهء انبياء آيهء ١٦ .