ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٧٧

گرفته‌اند و بايد با انواع تلاشها و كوششها آنها را از سر راه خود برداريم ، گاهى ديگر مجبور مى شويم عوامل و شرايطى را كه بشكل مواد خام در عرصهء طبيعت وجود دارند ، با دگرگون ساختن آنها كه آمادهء بهره بردارى براى وصول ما به هدف باشند ، بدست بياوريم و روى آنها انواعى از كارها را انجام بدهيم . اين عوامل در فاصله‌هاى بسيار گوناگونى ميان ما و هدفهاى ما قرار گرفته‌اند . بعضى از آنها بسيار ساده و بىنياز از تلاش بدست مى آيد مانند باز كردن پنجره‌ها براى تنفس از هواى لطيف و تماشاى مناظر زيبا و بعضى ديگر معادنى هستند در اعماق بسيار دور از سطح زمين كه استخراج آنها به ابزار و وسائل بسيار فنى و تلاشهاى فراوان نيازمند مى باشند . بعبارت كلىتر طبيعت هرگز اجزاء و پديده‌هاى خود را مطابق دلخواه ما در اختيار ما قرار نمى دهد و بهمين علت است كه ما بنى نوع انسان در طبيعت مانند ماهى در آب شناور خواهيم بود ، با اين تفاوت كه ماهى اگر از آب بيرون بيفتد ، هلاكتش حتمى است ، زيرا از عامل زيست خود بركنار شده است ، در صورتى كه انسان بجهت داشتن بعد روحانى مى تواند از حوض محدود طبيعت برآمده و وارد اقيانوس بعد روحانى خود گردد .
< شعر > ما ز بالائيم و بالا مى رويم ما ز دريائيم و دريا مى رويم ما از آنجا و از اينجا نيستيم ما ز بيجائيم و بيجا مى رويم لا اله اندر پىاش الا الله است همچو لا ما هم به الا مى رويم قل تعالوا آيتى است از جذب حق ما به جذبهء حق تعالى مى رويم كشتى نوحيم در طوفان روح لاجرم بىدست و بىپا مى رويم همچو موج از خود برآورديم سر باز هم در خود تماشا مى رويم خوانده اى انا اليه راجعون تا بدانى ما كجاها مى رويم همت عاليست در سرهاى ما از على تا رب اعلا مى رويم اى سخن خاموش كن با ما بيا بين كه ما از رشك بىما مى رويم اى كه هستى ما ره را مبند ما بكوه قاف و عنقا مى رويم < / شعر > مولوى