ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٦٠

و بيماران را تجويز ميكرد . فتنه و كشتار اين شخص در شرح نهج البلاغه - ابن ابى الحديد مجلد هشتم از ص ١٢٦ تا ٢١٤ آمده است ، مراجعه فرمائيد .
١٣ - اتراك ( مغول ) حمله و تاخت و تاز خواهند كرد و خونريزيها براه خواهند انداخت كأنىّ أراهم قوما كأنّ وجوههم المجانّ المطرّقة ، يلبسون السّرق و الدّيباج و يعتقبون الخيل العتاق و يكون هناك استحرار قتل حتّى يمشى المجروح على المقتول ، و يكون المفلت أقلّ من المأسور [١] ( مثل اين كه آنانرا قومى مى بينم كه صورتهايشان مانند سپرهايى آهنين است كه قطعه قطعه بهم چسبيده شود . حرير و ديبا پوشيده‌اند و اسبهاى چابك را انتخاب ميكنند ، در آن هنگام كشتار بسيار شديدى واقع مى شود بطورى كه مجروح از روى جنازهء مقتول راه مى رود و فرار كننده كمتر از اسير شده خواهد بود ) .
داستان مغول و تاخت و تاز و بيدادگرى اين قوم در تاريخ بشرى بىنظير و ضرب المثل عمومى جوامع انسانى در بيرحمى و قساوت گشته است . ابن ابى الحديد در مجلد هشتم ص ٢١٨ چنين مى گويد : « بدان اين غيبى را كه امير المؤمنين عليه السلام از آن خبر داده است ، ما با چشم خود ديديم و در زمان ما واقع شد و مردم از اوايل اسلام انتظار آنرا مى كشيدند ، تا اين كه قضا و قدر اين حادثهء خونين را به دوران ما كشيد و آنان از قوم تاتار بودند كه از خاور دور خروج كردند و سپاهيانشان وارد شدند و با سلاطين خطا و قفجاق و شهرهاى ما وراء النهر و خراسان و ديگر بلاد عجم كارى كردند كه از خلقت حضرت آدم ( ع ) تا عصر ما هيچ تاريخى مثل آنرا نديده است ، زيرا بابك خرم دين اگر چه مدت آشوبش در حدود بيست سال طول كشيد ، ولى فقط در اقليم آذربايجان بود ، در حالى كه مغول همهء مشرق زمين را مورد تاخت و تاز قرار داد و تا شهرهاى

[١] خطبهء ١٢٨ ص ١٨٦ .