ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٢٤

پيشرفته اى كه مسائل و مفاهيم مزبور قدرت خود را از دست داده و به اصطلاح خودشان در برابر زندگى تعقلى ( راسيوناليسم ) رنگ خود را باخته‌اند ، وسايل جديدترى نقش شستشو را بازى ميكنند . اين شستشوى مدرن بقدرى مؤثر و ماهرانه انجام مى گيرد كه نه تنها مغز را دگرگون ميكند و درك و فهم و تعقل و آرمانهاى مردم را از بين مى برد و خواسته‌هاى قدرتمندان را بجاى آنها در مغز مردم مى كارد ، بلكه اصلا من مردم را منتفى ساخته يك من مطلوب قدرت را بجاى آن مى نشانند . حتما همهء شما با كلمهء « از خود بيگانگى » آشنائى نزديك داريد و حتما مى دانيد كه يكى از نامهاى مشهور قرن ما « قرن از خود بيگانگى » است . معناى اين كلمه آن نيست كه مردم جوامع امروزى خود يا من ندارند ، زيرا حيات بدون خود و يا من جزء جمادات و گياهان است كه تسليم محض در برابر عوامل طبيعى هستند ، در صورتى كه انسانهاى امروز علائم و مشخصات و مختصات حيات را دارا بوده و به لذتها جلب ميشوند و از رنج و دردها فرار ميكنند و براى انتخاب محيط زيست مى كوشند ، بلكه معناى از « خود بيگانگى » اينست كه خود يا من حقيقى آنان شستشو شده و با خود يا من ساخته شده بوسيلهء اربابان زر و زور زندگى ميكنند . در عبارت زير كه فروم بيان ميكند ، كاملا دقت كنيد :
من همانم كه شما مى خواهيد ، اما خودم چطور يعنى اين من كه در درون خود احساس ميكنم ، همانست كه شما پس از شستشو و ريشه كن كردن من حقيقى من ، در درون من بوجود آورده‌ايد ، پس كو آن من حقيقى من اين گونه شستشوها كه امروزه در جوامع باصطلاح پيشرفته متداول شده است ، خيلى گسترده تر و متنوعتر از روزگاران گذشته است زيرا كه دالان ورود بر مغز و روان مردم دورانهاى گذشته بسيار باريك و محدودتر از امروز بوده است . امروزه از عكس و تصوير گرفته تا توجيه خاص دانشها و هنرها و تبليغات گوناگون و رايج كردن بعضى از اصطلاحات