ترجمه و تفسير نهج البلاغه

4 - اصل حركت به سوى مقصد نهائى آن حقيقتى كه از روى قصد شروع شده است

5 - اصل عمل و عكس العمل

6 - اصل برترى هدف حيات از خود حيات طبيعى

7 - اصل كيفر و پاداش

7 - عشق شديد به كار و فعاليت در ميدان زندگى

زندگى هدف دار

فهرست مطالب

فهرست آيات

فهرست روايات

فهرست اسامى

فهرست مآخذ

فهرست قبايل

ترجمهء خطبهء چهل و پنجم

رحمت واسعه و رحمت مقرر

يأس از رحمت خداوندى از صفات كفر و ضلالت است

تكبر و سرپيچى از پرستش خداوندى و ارتباط با مقام الهى

آنچه آمده است رفتنى است

با اين كه دنيا گذران است و مرگ هر لحظه نزديكتر مى شود هم دنيا زيبا و فريبا است ، هم زندگى شيرين

قناعت بحد كفاف در معيشت از شرايط ضرورى « حيات معقول » است

ترجمهء خطبهء چهل و ششم

فقط خدا است كه هيچ كارى او را از كار ديگر باز نمى دارد

غيب گوئى امير المؤمنين على ( ع ) در مسير شام در بارهء داستان كربلا

مشورت امير المؤمنين با سران سپاه خود

تماشائى عبرت انگيز بر طاق كسرى

با دست افشانى و پايكوبى در تعظيم زمامداران ، شرافت انسانى خود را مختل مسازيد

راهب ديرنشين على ( ع ) را درك مى كند و همراه او تا شهادت پيش مى رود

شما جنگ را بناحق آغاز نكنيد « وقايع مسير حركت امير المؤمنين به سوى صفين »

ترجمهء خطبهء چهل و هشتم

احسان و بخشش و كرامت خداوندى در مجراى معامله قرار نمى گيرد

ترجمهء خطبه چهل و نهم

نظريه دوم - مى گويد خداوند امور آينده را نمى داند

نظريهء سوم - اينست كه خداوند حوادث و امور فعلى و حاضر را نمى داند

نظريهء چهارم - خداوند به ذات خود دانا نيست و غير از ذات خود بهمه چيز عالم است

نظريهء هفتم - گفته شده است كه خداوند بر همهء معلومات مفصل و جزئيات عالم است ، مگر اين كه فرض علم به آنها منجر به محال بوده باشد

نظريهء هشتم - از ارسطو و هواداران اوست مانند ابن سينا و غيره

نظريهء نهم - از كسانى است كه مى گويند خداوند بهيچ چيز عالم نيست

همهء كائنات علامات آشكار وجود خداوندى هستند

آن كس كه با حواس طبيعى ، خدا را نديده است نمى تواند وجود او را منكر شود ، چنانكه اعتقاد بوجود او نيازى به ارتباط حواس طبيعى با او ندارد

عقول بشرى محدودتر از آنست كه بتواند صفات خداوندى را براى شناخت خود محدود بسازد

خداوند مردم را از بدست آوردن معرفت لازم در بارهء خويش محجوب نساخته است

خطا در فهم قانون « عليت » اين قانون را بشكل حجاب ضخيم در مى آورد

علَّيت از ديدگاه قرآن

در بارهء شناخت « عليت » هنوز تحت تأثير درك و فهم دوران كودكى خود هستيم

حكم عقل نظرى در بارهء « عليت » تنگ نظرانه است

اين اصطلاح علت اولى و علت العلل را در بارهء خدا از كجا آوردهايد

با تولد دوم گام بر ما فوق « عليت » معمولى مى گذاريم

جريان قانون « عليت » براى تكاپو است

فرقههاى « مشبه » چه مى گويند

ترجمهء خطبهء پنجاهم

اساسىترين مبناى فريبكارى يكه تازان تنازع در بقاء در آميختن حق با باطل است

ضرورت حياتى تعليم و تربيت براى تفكيك حق از باطل

مرگ در زندگى و زندگى در مرگ

اين قدرت محوران با هر وسيلهء ممكن نخست مغز و روان ساده لوحان را دست كارى ميكنند و سپس رگ بيخبرى آنان را بدست گرفته و مقاصد شوم خود را بآنان تلقين مى نمايند

شكل يكم

شكل دوم

من همانم كه شما مى خواهيد ، اما خودم چطور

دست كارى در مغز و روان چگونه صورت مى گيرد

ترجمهء خطبهء پنجاه و دوم

ديدگان واقع بين مى خواهد كه شيرينىهاى اين دنيا را تلخ و صافىهاى آنرا تيره و آلوده ببيند

كسى كه ميداند لحظات عمر او در گذر است ، گذشتن عمر را آگاهانه توجيه مى نمايد

آنچه كه در پشت پرده در انتظار فرزندان آدم است بالاتر از آنست كه قابل تصور باشد

آيندهء فوق العاده با اهميت ، در انتظار انسانها

ترجمهء خطبهء پنجاه و چهارم

ادعاها و استدلالهاى طرفين

تحليلى مختصر در مورد ادعاها و استدلالهاى طرفين

انسان كشى هرگز دير نمى شود ، اينست اصل اساسى حيات ، باميد آنكه دشمنان فريب خورده بخود بيايند و از گمراهى پشيمان شوند ، تا بتوانم جنگ را بتأخير مى اندازم

ترجمهء خطبهء پنجاه و ششم

تفسير عمومى خطبهء پنجاه و ششم

اتحاد و پيوستگى انسانها بيكديگر فقط با اتحاد در هدف اعلاى حيات تحقق مى يابد

جان بر كف ، خود باخته به هدف اعلاى حيات و با قلب مالامال از خلوص ، اسلام را استقرار داديم

اخلاص عاليترين كيفيت رابطه ميان انسان و حقيقتى كه مطلوب ذاتى تلقى شده است

مختصات اخلاص ارزشى

نظرى به بعضى از جملات امير المؤمنين ( ع ) و رواياتى كه در بارهء اخلاص وارد شده است

رواياتى ديگر در بارهء عظمت اخلاص و ارزش آن

اخلاص در انديشه و گفتار و عمل عامل لاروبى چشمه سارهاى درونى است

با اين بىتفاوتىها و سست عنصرىها هيچ كارى از شما ساخته نخواهد گشت

آنجا كه عاشق خوردن و خوابيدن مى خواهد زمام امور جامعهء انسانها را بدست بگيرد و بر كاروان عشاق حق و حقيقت تكليف تعيين كند

ترجمهء خطبهء پنجاه و هشتم

تفسير عمومى خطبهء پنجاه و هشتم

نفرين بر نادان شقى كه لجاجت را هم بر جهل و شقاوتش افزوده است

آيا كسى كه مى گويد على بن ابي طالب كافر شده است ، و بايد توبه كند مستحق نفرين و هلاكت نيست

گروه دوم - آيات مربوط به غيب آسمانها و زمين است كه پشت پردهء طبيعت ناميده مى شود

گروه سوم - آيات فراوانى است كه علم غيب را در انحصار خداوندى قرار مى دهد

گروه چهارم - آياتى است كه علم غيب را بخداوند نسبت مى دهد ، بدون اختصاص و انحصار

نمونه هايى از طرق غير معمولى كه واقعيات پشت پرده را قابل وصول مى سازد

علم غيبى كه پيامبران يا أئمهء معصومين عليهم السلام دارند ، علم فعلى نبوده و علم انفعالى است

3 - حوادث بسيار تند بسراغ كوفه خواهد آمد

12 - صاحب الزنج على بن محمد ورزينى فتنهها براه خواهد انداخت

13 - اتراك ( مغول ) حمله و تاخت و تاز خواهند كرد و خونريزيها براه خواهند انداخت

توقع رهائى از مختصات زندگى دنيوى همان مقدار نابجا است كه توقع در آب افتادن و خيس نشدن

بحثى در اقسام ششگانهء زندگى مقدمه اى براى بحث از هدف زندگى از ديدگاه اسلام

1 - زندگى ناآگاه و بدون استقلال شخصيت و آزادى و اختيار

2 - زندگى دنيوى براى دنياى محض و بعبارت ديگر زندگى مادى براى زندگى مادى

3 - زندگى معنوى براى بعد لطيف روح يا براى آخرت محض

6 - زندگى دنيوى در مسير حيات اخروى كه « حيات معقول » ناميده مى شود

هدف نهائى زندگى از ديدگاه اسلام

6 - تجريد روح از علائق مادى و پاك ساختن آن از كثافات و وابستگىهاى شكنندهء طبيعت حيوانى

7 - نيروانا

8 - آزادى مطلق از هر قيد و بندى

9 - هدفى كه اديان الهى براى حيات تعيين نمودهاند

گروه چهارم - آياتى است كه با صراحت قاطعانه هدفدار بودن زندگى انسان را گوشزد و با جدىترين عبارات روى آن تأكيد ميكنند

گروه پنجم - آياتى است كه مقصد نهائى همهء حركتها و گرديدنها را پيشگاه خدا معرفى ميكند

گروه ششم - آياتى است كه با مشتقات مختلف « رجوع » بازگشت انسانها را به سوى خداوند تسريع و تأكيد ميكند

گروه هفتم - آياتى است كه بهشت را به نيكوكاران و دوزخ را به بدكاران وعده مى دهد

گروه دهم - آياتى است كه انسانها را به عبادت با اخلاص دستور مى دهد

ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٠٧

تفسير عمومى خطبهء پنجاهم
تفسير عمومى خطبهء پنجاهم ٢ ، ٥ - إنّما بدء وقوع الفتن أهواء تتّبع و أحكام تبتدع ، يخالف فيها كتاب اللَّه ، و يتولَّى عليها رجال رجالا على غير دين اللَّه ( جز اين نيست كه ابتداء بروز آشوبها و فتنه‌ها هوىهائى است كه مورد تبعيت قرار مى گيرند و احكامى است كه بدعت گذاشته ميشوند . در اين فتنه‌ها [ يا هوىها و احكامى كه بطور بدعت طرح شده‌اند ] با كتاب خدا مخالفت مى شود و مردانى از مردان ديگر بر مبنايى غير از دين خداوندى تبعيت ميكنند ) .
نخستين عوامل بدعتها و نتايج آنها
نخستين عوامل بدعتها و نتايج آنها بدعتهاى ويرانگر در يك جامعهء اسلامى ، بطور ناگهانى و يا با آگاهى كامل مردم به انحراف آن بدعتها از مكتب بروز نمى كند . همچنين بدانجهت كه دين اسلام مجموعه اى از اصول و عقايد فطرى و احكام و تكاليف سازنده مادى و معنوى است ، لذا بوجود آوردن بدعتها در چنين مكتبى هرگز به عوامل منطقى مستند نخواهد بود . آيا مى توان براى تحريف اين اصل كه « ستمكار نمى تواند زمامدارى جامعه را بدست بگيرد » يك عامل صحيح و دليل منطقى