تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٥٣ - در بيان مثل شيطان بر درگاه رحمان

آيه
آيا خداوند آبروى مردم را بوسيلهء شيطان پوچ و تباه مى سازد ؟



((٢٩٦٠)) حاش للَّه ترك بانگى برزند سگ چه باشد شير نر خون قى كند
((٢٩٦١)) اين كه خود را شير يزدان خوانده اى سالها شد با سگى درمانده اى
((٢٩٦٢)) چون كند آن سگ براى تو شكار چون شكار سگ شدستى آشكار
آيه « مُحَمَّدٌ رَسُولُ الله واَلَّذِينَ مَعَه أَشِدَّاءُ عَلَى اَلْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ ٤٨ : ٢٩ . . . » (١) ( محمد صلى الله عليه وآله فرستادهء خدا وكسانى كه با او ايمان آورده‌اند به كفار سخت وميان خود رحيم ومهربانند ) .
« وكَلْبُهُمْ باسِطٌ ذِراعَيْه بِالْوَصِيدِ ١٨ : ١٨ . » (٢) ( وسگ اصحاب كهف بازوها را در حال خواب در آستانهء كهف دراز كرده بود ) .


((٢٩٤٦)) آب روها را غذاى او كند تا برد او آب روى نيك وبد
((٢٩٦٧)) آب تتماج است آب روى عام كه سگ شيطان از آن يابد طعام
آيا خداوند آبروى مردم را بوسيلهء شيطان پوچ وتباه مى سازد ؟
در مضمون دو بيت فوق دو احتمال وجود دارد :
احتمال يكم - اين كه خداوند شيطان آن موجود پليد را چنان مسلط ساخته است كه آبروى انسانها را مى ريزد وگم راهشان مى سازد . اين احتمال با مصرع اول دو بيت فوق تقويت مى شود ، زيرا مى گويد : « آبروها را غذاى او كند » وفاعل فعل « كند » خدا است .
بنا بر اين احتمال ، كارهاى زشت آدميان از اختيار آنان خارج مى شود ومسئلهء

(١) سوره الفتح ، آيهء ٢٧ . .
(٢) سوره الكهف ، آيهء ١٨ . .