تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٣ - عظمت و ظرافت فكرى و روحانى جلال الدين در تطبيق و توضيح مضامين آيات به موارد مناسب است

« يا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ ٥ : ١٠٥ . . » [١] ( اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، توجه به خود داشته باشيد ، ( خود را براى خويشتن مطرح كنيد ) ( خود را داشته باشيد ) . . ) .
مى توان مستند ساخت .
ابيات زيادى را كه در بارهء قانون عمل وعكس العمل بيان كرده است ، در آيات زيادى مى توان مطالعه كرد ، از آن جمله :
« فَمَنِ اِهْتَدى فَلِنَفْسِه ومَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها ٣٩ : ٤١ . . . » [٢] ( كسى كه به هدايت ورشد نائل شود به سود خود او است واگر كسى گم راه گردد به ضرر خود به ضلالت مى افتد ) .
« لا يُكَلِّفُ الله نَفْساً إِلَّا وُسْعَها لَها ما كَسَبَتْ وعَلَيْها مَا اِكْتَسَبَتْ ٢ : ٢٨٦ . » [٣] ( خداوند كسى را به بيش از تواناييش مكلف ونمى سازد ونفس آدمى هر چه را كه از بدىها وخوبىها بياندوزد ، در خود او منعكس خواهد گشت ) عظمت وظرافت فكرى وروحانى جلال الدين در تطبيق وتوضيح مضامين آيات به موارد مناسب است چيزى كه جلال الدين را از ساير دانشمندان وحتى از اغلب مفسرين تفكيك نموده وعظمت وظرافت فكرى وروحانى او را اثبات مى كند ، تطبيق وتوضيح مضامين آيات وتمثيلات بسيار عالى است كه در اين قلمرو انجام مى دهد .
مثلًا در موردى از ابيات مثنوى مى گويد :

خويش را تسليم كن بردار مزد وانگه از خود بىز خود چيزى بدزد مى دهند افيون به مرد زخممند تا كه پيكان از تنش بيرون كنند پس به هر ميلى كه دل خواهى سپرد از تو چيزى در نهان خواهند برد
در بيت سوم عالىترين مضمون انسانى كه ديده مى شود ، مفاد آن آيه است كه مى گويد :

[١] سوره مائده ، آيهء ١٠٥ . .
[٢] سوره الروم ، آيهء ٤١ . .
[٣] سوره البقره ، آيهء ٢٨٦ . .