تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٠٠ - اسرار از گروه مجهولات به معناى اصطلاحى نيست

كميل ، ابو جميله از جابر جعفى ، عمر بن شمر از جابر جعفى ، العلاء بن رزين از مردى از قبيله جعف ، رشيد هجرى ، ابو خالد تمار ، از ميثم تمار ، سلمان فارسى ، هارون بن سعيد العجلى عبد الرحمن بن خلدون موقعى كه در بارهء ملاحم وجفر سخن مى گويد ، اين مسئله را صريحا متذكر مى شود كه :
« اگر رواياتى كه نسبت جفر وعلم به اسرار را به امام صادق وساير ائمه عليه السلام مى دهد از نظر سند صحيح باشند ، مى توان پذيرفت ، زيرا آنان اهل كرامات بودند . كرامات غير طبيعى به ساير اشخاص ثابت شده است ، چه رسد به حال خاندان عصمت كه از نظر علم ودين وعلامات نبوت ومشمول بودن به عنايت الهى از همهء آنها بالاتر بوده‌اند . [١] ودر اين باره شواهدى ذكر مى كند اسرار از گروه مجهولات به معناى اصطلاحى نيست مقصود از اسرار موضوعات ومسائل مجهول نيست ، تا گفته شود : سنت ديرينهء فرهنگ بشرى چنين بوده است كه همواره در هر عصرى مقدارى از مجهولات كم وبيش ديدگاه بشرى را تاريك مى ساخته ، تدريجا با بروز نوابغ وگسترش روابط با طبيعت آن مجهولات روشن مى گشت .
بلكه مقصود از اسرار آن واقعيات است كه در پشت پردهء طبيعت ودر ما فوق اصول وقوانين آن جريان دارد وهر كسى نمى تواند به آنها دسترسى داشته باشد واگر اشخاصى هم پيدا شوند كه به جهت رشد وتكامل عالى روحى با نشانه هايى از آن اسرار آشنا شوند ، ممكن است كمترين تغييرى در درك مجهولات عالم طبيعت ايجاد نكند ، يعنى مثلًا اگر يك مرد كامل بتواند راز حركت كلى جهان طبيعت را دريابد مستلزم آن نيست كه حتماً بايد علت تحول اكسيژن وهيدروژن با نسبت معين به آب را نيز درك كند .

[١] مقدمه ابن خلدون ، ص ٣٣٤ . .