تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٧٩ - و سخنى پايانى
سر راه صدقه است، نهى كردن تو كسى را از منكر (كار ناپسند) صدقه است، و پاسخ گفتنت به سلام صدقه است» [٩٢] و از اين مجموعه خداوند بويژه وام را نام مىبرد. و اگر وام اجتماعى را كه هدفش رفع نيازمنديهاى مردم است بر ديگر انواع انفاق امتيازى است، انفاق در جهاد، از لحاظ درجه، به مراتب از آن بالاتر و والاتر است، و به نظر مىرسد تفاوت نهادن ميان انفاق پيش از فتح (مكّه) و پس از آن در قرآن اشاره به همين نوع از انفاق باشد، زيرا هدف انفاق پيش از فتح مكّه برپاداشتن و استقرار حكم خداوند بود در حالى كه هدف انفاق پس از آن فتح، ساختن جامعه بود.
«وَ أَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً- و به خدا وامى نيكو (قرض الحسن) دادند،» يكى (از مفسّران) گفت: «يعنى، و با صدقه و خرج كردن در راه خدا، جلّ جلاله به او وام دادند. از حسن [٩٣] نقل است «يعنى هر چه در قرآن از انواع قرض الحسن آمده همان تطوّع و تقديم داوطلبانه است» (و) گفتهاند: يعنى كار نيك و عمل صالح از صدقه و جز آن محض رضاى خدا و صادقانه (و) گفتهاند: يعنى براى بزرگداشت كلمه حق و درهم شكستن پايههاى باطل در راه خداى تعالى انفاق كنيد (سپس افزود): من گويم: اين تفسير اخير بر حسب اصول اظهر (آشكارتر و مستندتر) است و بيشتر مفسّران بر آناند [٩٤] و همراه با رواياتى كه پيشتر در معنى وام (قرض) مندرج در آيه (١١) كه پس از سخن گفتن از انفاق/ ٦٩ و پيكار و فتح آمده، اين معنى را تأكيد مىكند.
«يُضاعَفُ لَهُمْ- براى ايشان دو چندان كند.» اين بركتى است از جانب خدا، زيرا تضامن اجتماعى ثروت را به گردش
[٩٢] - بح، ج ٧٥، ص ٥٠.
[٩٣] - ظاهراً مراد امام حسن عليه السلام است ولى چون نقل از تفسير البصائر بوده در متن، نظير اصل، عيناً فقط «الحسن» آمده كه الف و لام تعظيم آن نيز در فارسى ساقط مىشود. براى حفظ امانت، ضبط متن و اصل در ترجمه مراعات شد- م.
[٩٤] - تفسير البصائر، ج ٤٤، ص ٩٧.