تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٣٩ - شرح آيات

الْحَشْرِ- اوست آن كه نخستين بار كسانى كه از اهل كتاب را كه كافر بودند، از خانه‌هايشان بيرون راند.» «حشر» همان جمع، به معنى گردآوردن و به سويى راندن است، و در المنجد آمده، حشره عن بلاده: او را تبعيد و نفى بلد كرد. و جمع، از جايى به جايى ديگر بردن و گردآورى‌ [٤] است. و در اين آيه و آيه سوم اشاره به اخراج (بيرون راندن) و اجلاء (تبعيد كردن) شده است «ما ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا- نمى‌پنداشتيد كه بيرون روند»، و «كَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِمُ الْجَلاءَ- خدا تبعيد را بر آنها مقرر كرد»، و معنى آن اين است كه: خداى تعالى يهوديان را در اولين تبعيد، به عنوان نخستين مرحله از شبه جزيره تبعيد كرد، و تبعيدى پس از تبعيدى ديگر به دنبال آن مى‌آيد تا يك تن از آنان باقى نماند. و اين امر هنگامى كه مسلمانان قوى شوكت شدند عملا روى داد، و يهوديان احساس خطر كردند، و تبعيدشان تا حشر قيامت، بدون بازگشت آنان به خانه‌هايشان ادامه مى‌يابد.

خداى تعالى گفت: «الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ‌- كسانى از اهل كتاب را كه كافر بودند»، و نگفت: جمله اهل كتاب، چرا؟ شايد از آن رو كه جنگشان عليه خدا و موضعگيرى حزب او نسبت به آنها از خاستگاه نژادپرستى و حسد نبود كه آنها طرفداران و اهل كتابى ديگرند بلكه ناشى از موضعگيرى دشمنانه اين گروه در برابر خدا و قرآن و پيامبر بود، اينان عليه پيامبر توطئه چيدند، و پيمان خود را با مسلمانان شكستند، و در هم پيمانى با كافران مكّه و مشركان آن شهر عليه خدا و پيامبر كوشيدند، بدين معنى كه چون مسلمانان به روز احد شكست خوردند/ ٢١٦ و دچار ترديد شدند، اينان پيمان شكستند و در آنان طمع كردند، پس كعب بن اشرف با چهل سوار به مكه رفت و نزديك كعبه با ابو سفيان پيمان بست. [٥] پس اهل كتاب اگر به كتاب خود و پيمانهاى خويش پايبند باشند در اسلام محترم‌اند، امّا اگر به‌