/ ١١٨ براستى اين بزرگوارى و كرامت است كه آفريدگار گروهى از آفريدگان خود را به گفتارى از كتاب خود اختصاص دهد و به ايشان خطاب كند، و نيز براستى اين تيره‌بختى و شقاوت است كه مؤمنان اين سخن را بيهوده گيرند، و دلهايشان نرم و سر سپرده نشود، و اندامهايشان در اين راه نكوشد! از اينجاست كه مؤمنان راستين چون اين ندا را بشنوند، شتابان گويند: لبّيك، بارالها لبّيك.

چرا قرآن گاه فقط مؤمنان را ندا مى‌دهد و گاه مردم (النّاس) را مخاطب قرار مى‌دهد، در حالى كه مى‌دانيم آيات قرآن شامل هر كسى مى‌شود كه كتاب پروردگار خود را تلاوت مى‌كند؟

شايد بدين دليل كه ايمان در موضوع (آيه مربوط) شرط اساسى است.

نمى‌بينى كه قرآن در غير اين موارد خطاب را به مردم (النّاس) تعميم مى‌دهد؟ مانند قضاياى علمى كه ايمان در اجراى آنها شرط نيست، همچون نفوذ كردن در اقطار آسمانها و زمين كه گويد: «يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطارِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ فَانْفُذُوا لا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطانٍ‌ [١٧٣]- اى گروه جنيان و آدميان، اگر مى‌توانيد از كناره‌هاى آسمانها و زمين بيرون رويد، عبور كنيد و بگذريد. ولى بيرون رفتن نتوانيد مگر با داشتن نيرو و قدرتى»، و گويد: «يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ تُرابٍ‌ [١٧٤]- اى مردم، اگر از روز رستاخيز در ترديد هستيد، (بدانيد كه) به راستى ما شما را از خاك آفريديم»، يا در مواردى كه موضوع مربوط به حكمى است كه شامل تمام مردم مى‌شود، مانند روابط ميان جماعتها در بيان خداى سبحان: «يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ أُنْثى‌ وَ جَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا [١٧٥]- اى مردم! ما شما را از نرينه و مادينه‌اى آفريديم. و شما را جماعتها و قبيله‌ها كرديم تا يكديگر را بشناسيد.» امّا در اينجا عمل كردن به مضمون آيه نياز به ايمان دارد، پس انسان‌

[١٧٣] - الرحمن/ ٣٣.

[١٧٤] - الحج/ ٥.

[١٧٥] - الحجرات/ ١٣.