دوست داشتن پراكندگى ميان مؤمنان، و شايد اين آيه دلالت مى‌كند بر آن كه اصل در نجوا مكروه بودن آن است، زيرا گمانگاه غيبت و تهمت و مركز توطئه ضد نظام است و از آن رو كه شيطان به هنگام نجوا از هر حالت ديگرى قويتر است، و از اينجا بهتر است از نجوا دورى شود مگر به وقت نياز.

«لِيَحْزُنَ الَّذِينَ آمَنُوا- براى آن كه مؤمنان را غمين كند.» مؤمنان وقتى دسته‌بنديهاى سرّى مخالف مبادى و مصالح خود را مى‌بيند، از بيم چيرگى و حكمرانى آينده آنها غمگين مى‌شوند، زيرا آن دسته‌بنديها شعله اسلام را در ميان امّت خاموش مى‌كند./ ١٦٨ پروردگار ما اندوه مؤمنان را با بخشيدن اطمينانى بيشتر به اراده و مشيّت فعّال و دگرگون كننده خود در مورد آفريدگان، و فراخواندن ايشان به توكّل بر ذات خود، چاره مى‌كند، زيرا امّتى را كه به پروردگار خود توكّل كند، توطئه‌ها درهم نمى‌شكند.

«وَ لَيْسَ بِضارِّهِمْ شَيْئاً إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ‌- و حال آن كه هيچ زيانى به آنها نمى‌رساند، جز به اذن خدا،» آرى، منافقان و دشمنان امّت اسلامى در نهان و دور از آگاهى اين امّت توطئه‌ها عليه آن مى‌چينند، ولى اين توطئه‌ها از ديدگاه علم خداوند پنهان نيست، و از اراده او بزرگتر نيست كه بتوانند زيانى به مؤمنان بزنند، مگر پس از آن كه خداوند اذنى بر اين امر بدهد. ولى كى خداوند چنين اذنى مى‌دهد؟ آن گاه كه امّت در گردابهاى زد و خورد يا دشنامگوييها به يكديگر و آشفتن كارها غرق شده باشند. امّا خداوند اعمال امّت متّحد جدّى پوياى كوشا در راه خدا را تباه نمى‌سازد و كوششهاى چنان امّتى را ضايع نمى‌كند. و تا وقتى كه خداوند از رسالت و اولياء و بندگان خود دفاع و حمايت مى‌كند هرگز اجازه نمى‌دهد كه نورش خاموش شود.

«وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ‌- و مؤمنان بايد كه بر خدا توكّل كنند،» و توكّل تنها به زبان نيست، بلكه اعتماد به خدا و دور كردن زنجيرهاى نوميدى و بيم و دودلى از خود و مسلّح شدن به بينشهاى حاصل از وحى در كوشش و اجتهاد و خوش بينى و اجراى برنامه‌هاى وحى در پويايى، شامل حكمت و تدبير و