ادّعاى اختصاص آن را به خود كند و ديگر مردم را از آن بى‌نصيب شمارد، چنان كه يهوديان و نصرانيان كردند، و از اين رو انواع فلسفه‌هاى شرك آميزى ساخته شد كه خدا را در بند و مرهون اراده‌هاى آفريدگان پنداشتند، منزّه است او از آنچه مشركان توصيف مى‌كنند. [٢٥] «يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ‌- به هر كه خواهد ارزانيش دارد و خدا را فضل و بخشايشى بزرگ است.» در نجات بخشيدن مردم از جاهليّت و گمراهى آشكار به نعمت پاكيزگى و دانش و رهيابى. و نه چنان است كه يكى (از تحليل گران) در تحليل خود درباره تغيير تمدّن آفرينى كه در تاريخ شبه جزيره (عربستان) پنداشته آن را به حالتى از تكامل طبيعى كه براى ديگر امّتها روى مى‌دهد ارجاع داده و مشابه آنها دانسته، هرگز ... بلكه همان فضل الهى است و گفته خداوند: «يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ- آن را به هر كس بخواهد مى‌دهد،» اين سخن را نفى مى‌كند كه تاريخ بضرورت در مسير سقوط دهنده قرار دارد و رو به نشيب است، چنان كه بعضى پنداشته و ادّعا كرده‌اند و اعتقاد دارند نسل اوّل هميشه بهترين و برترين نسلهاست، هرگز ... براستى، پروردگار ما صاحب فضلى بزرگ است، پس هر نسل و در هر عصر و در هر جايى رو به سوى خدا آورد، خداوند آن نسل را مشمول فضل بزرگ خود قرار مى‌دهد.

اين آيه از سويى ديگر مدخلى است براى انعطاف سياق بيان به جانب سخن گفتن از يهوديان كه ادّعا مى‌كنند فضل خدا (رسالت و پيامبران او) مخصوص ايشان است، ولى مسئوليّت رسالت را تحمّل نكردند، بلكه به پوستها و ظواهر متشبّث شدند، و صرف گزينش خود را از طرف خداوند براى نزول رسالت فضل و برترى ساختند،/ ٣٨٣ و بدان افتخار مى‌كنند، ولى به نام آن از التزام به مسئوليّتهاى خود مى‌گريزند ... بلى، بيگمان رسالت خدا فضلى است بزرگ، ولى هيچ كس به فضيلت و كرامتى به وسيله آن نمى‌رسد مگر با عمل كردن و تحمّل مسئوليّت، امّا اگر

[٢٥] - مأخوذ از تعبيرات قرآنى در بسيارى آيات از جمله سوره انعام، ١٠٠، سُبْحانَهُ وَ تَعالى‌ عَمَّا يَصِفُونَ‌- م.