تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٩ - شرح آيات

مانند چشم بر هم زدنى» [١١] پيش از اين در (تفسير) سوره اعراف آمده است كه اين (تأنّى) دلالت بر سنّت و روش تكامل در آفرينش دارد كه خداوند بدان بركت مى‌بخشد و آن را طور به طور، روز بروز و لحظه به لحظه رشد و نموّ مى‌دهد، كه براى عامل زمان در عالم تأثيرى بزرگ قرار مى‌دهد، به تعبيرى ديگر: روزهاى ششگانه همان ظرف آفريده است و ما ناگزير بايد آفريدگان را از خلال ظرف زمانى آنها بشناسيم و اين مطلب را از گفته خداى سبحان الهام مى‌گيريم كه گويد «ما خَلَقَ اللَّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما إِلَّا بِالْحَقِّ وَ أَجَلٍ مُسَمًّى‌- خدا آسمانها و زمين (و هر چه را در ميان آنهاست) جز به حق و به وقت معيّن نيافريد.» [١٢] كه مى‌رساند وقت معيّن با حق، از اين لحاظ كه جزئى از حقيقت آن است، همطراز است، و خدا داناست.

/ ١٩ آفرينش آسمانها و زمين در شش روز صادقترين دلالت و روشنترين گواهى بر تقدير (بكار بردن قدرت) و تدبير (چاره‌گرى با حكمت) است، و اين خود بطلان شبهه كسانى است كه قايل به تصادف‌اند، زيرا اگر اصل هستى بر اثر تصادف مى‌بود چگونه تدبير (و چاره‌گرى) و تكميل مسير (و حركت) آن تصادفى صورت مى‌گرفت؟ و به تعبيرى ديگر: عمل آفرينش مستمرّ (و مداوم) است و همين گواهى است بر وجود آفريننده سبحان.

پروردگار ما چون آفريده را آفريد، او را به كنارى ننهاد و بيهوده و به حال خود رها نكرد، بلكه او را زير پوشش تدبير و رعايت و نگهبانى خود قرار داد. آرى، سنّتها (قوانين) و نظامهايى حكمروا را در او تعبيه كرد و پيش از آنكه او را بسازد و به وجود آورد هر چيزى را در او مقدّر داشت (و تكوين كرد)، ولى اقتدار و دست بالاتر و آغازگرى به سبب نيازمندى آفريده بدو، از آن اوست، زيرا همه چيز حتى قوانين و سنّتها نيز جز به خداى تعالى قوام و وجودى ندارد، و او اين چنين بر عرش قرار گرفت.