تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٦١ - شرح آيات

آنان نبودند هم چنان كه آنان نيز به اينان اجازه نمى‌دانند شعائر خود را برپا دارند و دين خود را به منصه عمل درآرند، و خود را مجبور ديدند كه به عنوان يك وظيفه واجب شرعى هجرت كنند، بنا به گفته خداوند: «وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يُهاجِرُوا ما لَكُمْ مِنْ وَلايَتِهِمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ حَتَّى يُهاجِرُوا [٢٨]- و آنان كه ايمان آورده‌اند و مهاجرت نكرده‌اند (خويشاوندان شما نيستند و) شما آنان را هيچ دوست مداريد، تا آن گاه كه مهاجرت كنند» و به سبب گفته او كه: «إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قالُوا أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها فَأُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ ساءَتْ مَصِيراً [٢٩]- كسانى هستند كه فرشتگان جانشان را مى‌ستانند در حالى كه بر خويشتن ستم كرده بودند. از آنها مى‌پرسند: در چه كارى بوديد؟ گويند: ما در روى زمين مردمى بوديم زبون گشته (و ناتوان نگهداشته شده.) فرشتگان گويند

آيا زمين خدا پهناور نبود كه در آن مهاجرت كنيد؟ جايگاه اينان جهنم است و سرانجامشان بد» و بدان سبب كه ايشان مى‌دانستند مسئول اجرا و عملى كردن احكام خدايند و تا وقتى كه جايى از زمين آزاد است ملتزم آن‌اند، هم چنان كه دريافته بودند هيچ چيزى گرانقدرتر از آزادى نيست، و از اين رو مهاجرت كردند.

قرآن سپس هدفهاى درست مهاجران راستين را تعريف مى‌كند كه سه هدف است

يكم- جستجوى فضل (زيادتى و كمال)، و مى‌پرسيم: آيا جدا شدن از اهل و زادگاهها و چشيدن فقر از فضل است؟ بلى، زيرا آينده با كرامت تنها به افزونى وسايل مادّى نيست، و آيا در توانگرى و رفاه در حالى كه انسان آزادى و كرامت خود را از دست بدهد و گردنكشان امنيّت و آرامش او را سلب كنند، فضلى وجود دارد؟ هرگز ... امّا مؤمنان راستين هشيار فضل را در فزونى ايمان و علم و