كه ما براى نور الهى مصداقهايى متعدّد مى‌يابيم، مثلا وقتى در قرآن از ريسمان خدا (حبل اللَّه) يا نور خدا نام برده مى‌شود، چندين مصداق براى آن مى‌يابيم، پس قرآن و همچنين رهبرييى كه نمايانگر امتداد و سريان قرآن در اجتماع است ريسمان خدا و حبل اللَّه است و اين دو از يكديگر جدايى ندارند و هيچ يك بدون آن ديگرى نقش عملى خود را بتمامى ايفا نمى‌كنند،/ ٣٥٢ و همين گونه ما گفته خداى سبحان را تفسير كرديم كه: «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً [٩]- و همگان دست در ريسمان خدا زنيد» همان وحى الهى (و قرآن) و رهبرييى است كه نمودار آن است، و پيامبر (صلّى اللَّه عليه و آله) در حديث ثقلين (كتاب خدا و خاندان او) اين چنين توضيح داد كه اين دو تا روز قيامت و آن زمان كه بر سر حوض كوثر گرد آيند از يكديگر جدايى ندارند. بنا بر اين در اين مورد تعارضى ميان گفته‌هاى مفسّران وجود ندارد، پس نور خدا يكى است ولى جلوه‌گريهاى متعدد دارد، و اين نور در كتاب او تجلّى مى‌كند هم چنان كه در وجود پيامبر و در امامى كه جانشين اوست جلوه مى‌نمايد، به نحوى كه در تفسير آيه النّور گذشت. [١٠] «وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ‌- و خدا كامل كننده نور خويش است، اگر چه كافران را ناخوش آيد.» پس نور او با پيروى و اطاعت تمام مردم كامل نمى‌شود، بلكه در شرايطى از ستيزه‌جويى و مبارزه ميان اراده حق و پيروان باطل قرار دارد، در اين مبارزه حزب اللَّه بر رغم دشمنان حق و به رغم ناخوشايندى و كوشش آنان براى خاموش كردن نور خدا به انواع وسايل و راهها، پيروز مى‌شود، پس خداوند در نبرد ميان حق و باطل بيطرف نيست، گر چه حكمت او مقتضى امتحان مؤمنان و در پاره‌اى اوقات دستخوش كردن آنان به فتنه و ابتلاء باشد. امّا پرسش اين است: آيا نور خداى تعالى نقصى داشته كه كامل شود؟ هرگز ... پس چرا گفته است كه نور خود را

[٩] - آل عمران/ ١٠٣.

[١٠] - در آنجا بيانى از رابطه ميان گفته خداى تعالى: «اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ‌ و گفته او: «فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ ...» مى‌يابيم.