منتشر مى‌كند، و نيز سازمانهاى فاسدى كه دنيا دوستى و پيروى از هواى نفس را در جامعه رسوخ مى‌دهند، هر دو از آشكارترين مصداقهاى اين آيه ارزشمند هستند، هم چنان كه ياران بد نيز از مصداقهاى آن‌اند.

[١٥] چه قدر حسرت و پشيمانى انسان زياد خواهد بود اگر در دنيا هدف فتنه‌ها و آماج فريفتگيها و شكار آرزوهاى دور و دراز و وسوسه‌هاى شيطان واقع شود و در آن ميان با شك و ترديد دست به دست كند. تا اجلش فرا رسد؟ و پيش از آن كه خود را از آتش دوزخ برهاند، فرصت از دستش به در رود و روانه بدترين جايگاه و راهى سرنوشت شوم شود! براستى، او در دنيا از انفاق مال بخل مى‌ورزد، در روز قيامت آرزو مى‌كند كه اگر تمام زمين را براى او از سيم و زر مى‌انباشتند و به او وامى‌گذاشتند، آن همه را فداى خود مى‌كرد و خويشتن را باز مى‌خريد «وَ لَوْ أَنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً وَ مِثْلَهُ مَعَهُ لَافْتَدَوْا بِهِ مِنْ سُوءِ الْعَذابِ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ بَدا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ ما لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ. وَ بَدا لَهُمْ سَيِّئاتُ ما كَسَبُوا وَ حاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ‌ [٦٨]- و اگر براى آنان كه ستم كردند مالى به اندازه آنچه در زمين است و دو برابر آن باشد، البته خواهند كه براى رهايى خود از سختى عذاب قيامت همه را فدا كنند (و خود را بازخرند)، آن روز از جانب خدا عذابى كه گمان نمى‌بردند، بر آنان پديد آيد. و بدى و زشتى آنچه كردند و نتيجه‌اى كه به دست آوردند براى آنان ظاهر شود و آنچه آن را به مسخره مى‌گرفتند (عذاب آخرت) آنان را فرا گيرد.» آرى، آنجاست كه معلوم مى‌شود گمانها و آرزوهاى دور و دراز آنان ذرّه‌اى حقيقت نداشته. و فرض كن دو برابر آنچه در زمين است متعلق به آنان باشد و بخواهند با آن مال خود را از عذاب بازخرند و نجات دهند، ولى اين سربها را از آنان نمى‌پذيرند، و به آنان ندا مى‌رسد كه دنيا همان سراى كار و كوشش بود، و شما كارى نكرديد.

«فَالْيَوْمَ لا يُؤْخَذُ مِنْكُمْ فِدْيَةٌ وَ لا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا مَأْواكُمُ النَّارُ- پس‌

[٦٨] - الزّمر، ٤٧ و ٤٨.