تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٠ - شرح آيات
«ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ- آن گاه بر عرش قرار گرفت.» عرش همان رمز و نشان توانايى و ملك و تدبير است، چهار تن از فرشتگان مقرّب آن را حمل مىكنند، و اين فرشتگان كه فرمانهاى خداوند را كه به آنان صادر مىشود دريافت مىكنند، پيرامون آن قرار دارند، استواء و قرار گرفتن خدا بر آن يعنى چيرگى و تسلّط او و بدين معنى است كه او بر آفريدگان تسلّط دارد و تدبير مىكند و اين تدبير و چارهگرى بىعلّت (و ناخودآگاهانه) نيست بلكه حكيمانه است و بر اساس دانشى كه او به همه چيز دارد استوار شده است.
«يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَ ما يَخْرُجُ مِنْها وَ ما يَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَ ما يَعْرُجُ فِيها- هر چه را در زمين فرو رود و هر چه را از آن برآيد و هر چه را از آسمان فرود آيد و هر چه را بدان بالا رود، مىداند.» كلمه «ما» دلالت بر اطلاق دارد، يعنى هر چيزى كه در زمين فرو مىرود از باران و پرتوها و مواد، و همچنين هر چيزى كه از آن بيرون مىآيد از گياه، و همچنين هر چيزى كه از آسمان فرود مىآيد يا بدان بالا مىرود، از فرشتگان خداوند و اعمال بندگان.
«وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ- هر جا كه باشيد او با شماست.»/ ٢٠ در خشكى يا دريا، آشكارا يا پنهان، چنان كه گويد «أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ ما يَكُونُ مِنْ نَجْوى ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ وَ لا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سادِسُهُمْ وَ لا أَدْنى مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ ما كانُوا ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِما عَمِلُوا يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ- آيا نديدى كه خدا آنچه را در آسمانها و زمين است مىداند، هيچ پچپچهاى سه كس با يكديگر نكنند مگر آن كه او چهارم آنهاست و نه پنج كس مگر آن كه او ششم آنهاست و نه كمتر از آن و نه بيشتر جز آن كه او، هر جا آنان باشند، با آنهاست. آن گاه روز رستاخيز آنان را بدانچه كردهاند آگاهى مىدهد، براستى كه خدا به همه چيز داناست.» [١٣] پروردگار ما تنها به امور ظاهر و
[١٣] - المجادلة/ ٧.