تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٨ - شرح آيات

نباشد. آن كه وقت بر او پيشى نگيرد و زمان بر او مقدّم نباشد. نخستين پيش از هر چيز، و پسينى پس از هر چيز و ظاهر (غالب) بر هر چيز به چيرگى و قهر مختصّ به خود.» [٩]/ ١٨ ابو يعفور گويد: از امام صادق (ع) درباره اين گفته خداى عزّ و جلّ: يعنى «الاوّل و الآخر» پرسيدم و (جمعى كه در خدمتش بوديم) گفتيم: مفهوم «اوّل» نخستين را دريافته‌ايم امّا تفسير «آخر» پسين را براى ما بيان كن. گفت

«براستى، چيزى نيست مگر آن كه آغاز مى‌شود و (يا خود) دگرگون مى‌گردد يا دگرگونى و زوال بدان راه مى‌يابد، و از رنگى به رنگى، و از شكلى به شكلى، و از صفتى به صفتى، و از فزونيى به كاهشى، و از كاهشى به فزونيى انتقال مى‌يابد، مگر پروردگار جهانيان، كه براستى همواره به يك حالت بوده و خواهد بود، و او نخستينى است پيش از هر چيز، و پسينى است جاودانه، و صفات و نامهاى او تغيير نمى‌پذيرد، بدان گونه كه در مورد ديگرى چون انسان تغيير مى‌پذيرد و يك بار خاك است و ديگر بار گوشت و خون و بارى استخوان ريزه و پوسيده، و همچون بسر (خرماى نارس) كه يك بار بلح (خرماى سبز) است و يك بار بسر و براى رطب (خرماى رسيده تازه) و ديگر با تمر (خرماى مانده)، پس نامها و صفات آن دگرگون مى‌شود، و خداوند عزّ و جلّ به خلاف اين است». [١٠] [٤] «هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ‌- اوست كه آسمانها و زمين را در شش روز آفريد.» آفريدگان نشانه‌اى بر چيرگى و قدرت اويند، و تقدير «در شش روز» نشانه‌اى از علم و حكمت اوست. ما ديگر بار اين پرسش را به ميان مى‌آوريم

چرا آن دو را در شش روز آفريد، در حالى كه او قادر بود آن دو را در كمتر از چشم بر هم زدنى بيافريند؟ «وَ ما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ- و فرمان ما جز يكى نباشد،