اين برترى دادن/ ٣٤ تنها بر اثر پيوستن به صفوف مجاهدان رسالت پيش از فتح مكه نيست و نيز به عوامل شخصى منحصر به همان نسل بستگى ندارد، هرگز ... بلكه اين برترى بسته به اعمال نيكى است كه دانش خدا بر آنها احاطه و آگاهى دارد.

«وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ- و خدا بر هر چه كنيد بسيار آگاه است.» پس كافى نيست كه نسل پيشين به افتخارات گذشته خود ببالد و به پشتوانه اين برترى از كار و كوشش باز ايستد، و شايد در اين پايان آيه اشاره‌اى باشد لطيف به موضع گيرى اسلام در مورد مبارزه نسلها، بدين معنى كه در همان حال كه به وجود نسلها و حتى به تمايز آنها از يكديگر اعتراف مى‌كند آنها را به مبارزه با يكديگر فرا نمى‌خواند بلكه آنها را به پيوستن و همكارى و مسابقه سازنده در ميدان كوشش و كار دعوت مى‌كند.

[١١] پاره‌اى به مجادله گويند: در حالى كه ملك آسمانها و زمين از آن خداست، و او خود بر هر چيزى تواناست، پس چرا به ما فرمان انفاق مى‌دهد؟

خداوند در مورد امثال اين گروه گويد: «وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَ نُطْعِمُ مَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا فِي ضَلالٍ مُبِينٍ‌ [٢٨]- و چون به ايشان گفته شود از آنچه خدا روزى شما كرده انفاق كنيد، آنان كه كافرند به آنان كه مؤمن‌اند گويند: آيا به كسى بخورانيم كه اگر خدا مى‌خواست خود بدو مى‌خورانيد؟ شما كه به ما چنين مى‌گوييد، در گمراهى آشكارى بسر مى‌بريد.» اين همه بهانه تراشى آنان براى واپس نگهداشتن خود از حقّ و كوششى براى گريز از مسئوليّت است، امّا مؤمنان بى‌نيازى خدا را درك مى‌كنند و مى‌دانند اگر او انفاق را مقرر كرده از آن روست كه بندگان خود را بيازمايد و اداى فرمانبردارى از خود را كه با او پيمان بسته‌اند از آنان بخواهد. امير مؤمنان (ع) گويد: «چشمان خود را به شب بيدار داريد، و شكمهاى خود را به لاغرى در آريد، قدمهاى خود را به كار گماريد و از انفاق و هزينه كردن اموال خود (در راه خدا) دريغ مداريد، از پيكرهاتان بگيريد و به‌

[٢٨] - يس/ ٤٧.