تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٠ - شرح آيات

«و هنگامى كه خداى تو از پشت فرزندان آدم ذريّه آنها را بر گرفت و آنها را بر خود گواه ساخت كه آيا من پروردگار شما نيستم؟ گفتند: بلى، ما به خدايى تو گواهى دهيم كه ديگر در روز قيامت نگويند ما از اين غافل بوديم. و يا نگوييد كه براستى پدران ما به دين مشرك بودند و ما نيز فرزندان پس از آنان بوديم، آيا به كردار اهل باطل ما را به هلاكت خواهى رساند؟. و بدين گونه آيات خود را تفصيل مى‌دهيم باشد كه از راه باطل باز گردند.» «وَ قَدْ أَخَذَ مِيثاقَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ‌- و از شما پيمان گرفته، اگر مؤمن هستيد.» يعنى اگر پيمان نخستينى و پيشين را دائر بر فرمانبردارى از خدا و پيامبر داده‌ايد، انفاق كنيد.

برخى از مفسران گفتند: پيمان عالم ذرّ براى برانگيختن و تحريض مفيد نيست، زيرا ما آن پيمان را به ياد نمى‌آوريم، پس چگونه حجّتى بر ما تواند بود؟

عطاء و مجاهد و كلبى و دو مقاتل گفتند: مراد هنگامى است كه خداوند انسان را از پشت آدم برآورد، و گفت: «أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى‌ [١٧]- آيا من پروردگار شما نيستم؟ گفتند: بلى» و فخر رازى گفته آنان را رد كرد و گفت: اين (تفسير) ضعيف است، و آن بيان از آن رواست كه خداى تعالى پيمان گرفتن را ياد كرده است تا سببى باشد كه مردم را عذرى در ترك ايمان پس از آن باقى نماند، و گرفتن پيمان هنگام بيرون آوردن آنان از پشت آدم براى اين گروه معلوم نيست مگر بنا بر گفته پيامبر (و در ردّ رأى آنان ادامه مى‌دهد تا آنجا كه گويد:) پس دانستيم كه تفسير اين آيه بدين معنى روا نيست، [١٨] و حقيقت حال اين است كه خداوند از بنى آدم پيمان نگرفت و از آنان بر خودشان گواهى نستاند مگر براى آن كه روزى از روزها به وسيله فرستادگان و اوليا و حجّتهاى خود اداى پيمان را باز خواهد و آن پيمان به‌