تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٠٩ - شرح آيات
دارايى، يار و ياور و يا آنچه بدينها ماند؟ هرگز ... زيرا نه ظاهر و نه اعلانها و تبليغات و نه ... و نه ... هيچ چيز ديگر مىتواند خداوند را بفريبد ... زيرا او بر پنهان و آشكار آنان گواه و از حقيقتشان آگاه، و از آنچه كرده و مىكنند با خبر است.
«أَلا إِنَّهُمْ هُمُ الْكاذِبُونَ- آگاه باشيد كه آنان دروغگوياناند.» نزد خود دروغگويند زيرا «يَحْلِفُونَ عَلَى الْكَذِبِ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ [٤٧]- بدروغ سوگند مىخورند و خود مىدانند»، و نزد خدا دروغگويند زيرا هيچ چيز نهانى بر او پنهان نيست. و سوگند باطل آنان جزئى از دروغ ايشان است.
اين آيه ما را به درهم شكستن پايه و بنيان نفاق هدايت مىكند، بدانيد كه پايه نفاق همين پندار است كه ايمان عبارتست از تمرينها و اجراى كارهاى قشرى و ظاهرى، اين ريشهاى فروهشته، و جامعههاى كوتاه (كه دامن بر خاك نكشد)، و شعارهاى ميان تهى و بيمايه، و سوگندهاى سخت، و مبالغه در ادّعاى پيوستگى به دين، هرگز ... در واقع ما دام كه دوستى و دوستدارى نسبت به كافران در دل جاى دارد، تمام اين ظاهرسازيها هيچ نشانى از ايمان ندارد! زيرا ايمان- اصل ايمان- همان دوستدارى خدا و اولياء و دوستان او، و بيزارى و برائت از دشمنان خداست.
[١٩] قرآن سپس يكى از عوامل پنهانى و مهم را كه در پشت شخصيّت حقير آنان قرار گرفته بيان مىكند كه همان تسليم شدن و سرسپردنشان به شيطان است، و او آنان را شتابان به هر جا بخواهد مىراند و مىكشاند.
/ ١٨٧ «اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطانُ- شيطان بر آنان چيره شده است،» زيرا آنان در برابر گول زدنها و تشويقها و روشها و شگردهاى شيطان ناتوان و سست شدهاند، و شيطان تنها جنّى (و آن ديو لعين) نيست، بلكه هر كسى كه انسان را به نافرمانى از پروردگارش بخواند شيطان است، مانند علماى بد و فاسد، و وسايل تبليغاتى و رسانههاى گمراه كننده، و سازمانهاى منحرف، و همچنين احزاب
[٤٧] - المجادلة/ ١٤.