تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٥٢٢ - شرح آيات

مى‌كند، و آن وقتى است كه در صور مى‌دمند/ ٥٣١ و بر اثر آن تمام آفريدگان در كمتر از يك چشم برهم زدن بيهوش مى‌شوند، و كسى به هوش نمى‌ماند مگر بعضى از مردم كه فرشتگان آنها را از آن دميدن محافظت مى‌كنند و شايد شهيدان در ميان ايشان باشند.

«وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ‌- و در صور دميده شود. پس هر كه در آسمانهاست و هر كه در زمين است- جز آنها كه خدا بخواهد- بى‌هوش مى‌شوند.» پس از اين دميدن دميدنى ديگر است كه به سبب آن زندگى در همه روان مى‌شود.

«ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرى‌ فَإِذا هُمْ قِيامٌ يَنْظُرُونَ‌- و بار ديگر در آن دميده شود، ناگهان از جا برمى‌خيزند و مى‌نگرند.» «نظر» در اين جا به يكى از اين دو معنى برمى‌گردد: يا به معنى نگريستن متعارف است، چه با دميدن نخستين تمام حواسّ انسان مى‌ميرد و سپس ديگربار به طبيعت خود برمى‌گردد و از ميان حواس حس بينايى نيز برمى‌گردد. يا به معنى انتظار كشيدن است، زيرا در دميدن دوم براى پاداش برمى‌خيزند كه يا به بهشت روند يا به دوزخ، و اين امرى است كه همه را بر آن مى‌دارد كه منتظر و نگران حكم صادر درباره خود باشند، همچون گفته خداى تعالى: «وَ إِنِّي مُرْسِلَةٌ إِلَيْهِمْ بِهَدِيَّةٍ فَناظِرَةٌ بِمَ يَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ‌- من هديه‌اى نزدشان مى‌فرستم و مى‌نگرم كه قاصدان چه جواب مى‌آورند». [٨٣] از اين آيه همچنين معلوم مى‌شود كه مردم دو بار مى‌ميرند، يك بار در دنيا و يك بار پس از حساب هنگام نخستين دميدن صور، و اين به نوبه خود گفته خداى تعالى را در حكايت از مشركان تفسير مى‌كند: «قالُوا رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ‌