تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٣٢ - شرح آيات

كنيز خرما و كره بياورد، و ابو جهل به يارانش گفت: با اين زقّوم كه محمد شما را بدان مى‌ترساند زقّوم خوارى كنيد، وى مدّعى است كه آتش درخت را مى‌روياند در حالى كه آتش درخت را مى‌سوزاند. آن گاه خداى سبحان اين آيه را نازل كرد كه

«إِنَّا جَعَلْناها فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ‌- ما آن درخت را براى ابتلاى ستمكاران پديد آورده‌ايم». [٢٢] دوم: كه نزديكتر به ذهن است، اين كه انسان در دنيا از اين درخت مى‌خورد، ولى احساس نمى‌كند كه از آن مى‌خورد، مگر در آخرت كه خدا پرده از برابر ديدگان او مى‌گشايد، و حقايق را به واقع خود مى‌بيند، پس دروغگويى، و خوردن اموال مردم، و مى‌گسارى ... همه اينها برگى از درخت زقّوم است كه دوزخيان از آن خوراك مى‌خورند.

در سوره واقعه كه به بخشى از موضوع اين سوره مى‌پردازد، اشاره‌اى روشن بدين معنى شده است و خداى تعالى گويد: «ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ، لَآكِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ* فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ* فَشارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ* فَشارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ‌- آن گاه شما، اى گمراهان تكذيب كننده* از درخت زقّوم خواهيد خورد* و شكمهاى خود را از آن پر خواهيد كرد* و بر سر آن آب جوشان خواهيد نوشيد». [٢٣] سپس اين معنى را در بخش پايانى آن سوره تأكيد مى‌كند، آن جا كه خداى عزّ و جلّ تكذيب كنندگان قرآن و گمراهان را مخاطب قرار مى‌دهد و گويد: «وَ تَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ‌- و نصيب خود را در دروغ انگاشتن آن قرار مى‌دهيد». [٢٤] [٦٣] شك نيست كه دروغ و خوردن اموال مردم و ديگر شهوتهايى كه انسان با آنها روبرو مى‌شود آدمى را بر سر دو راهه، ميان حق و باطل، و بهشت و دوزخ قرار مى‌دهد و در نتيجه انسان در برابر آنها مورد امتحان و آزمون قرار مى‌گيرد، و