تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٥٩ - شرح آيات

مشعلى راهنما و پرتوافكن براى ما باقى نهاد.

/ ٣٦٩

شرح آيات

[٤١] شيطان مى‌تواند به انسان از دو ناحيه «معنوى و مادّى» زندگى آسيب برساند ولى اين به جبر و اكراه صورت نمى‌پذيرد، زيرا بشر آزاد و مختار است، بلكه شيطان بر او فشار مى‌آورد و اصرار مى‌ورزد و از اين بابت است كه درد و رنجى به آدمى مى‌رساند. امّا اگر انسان با آن مبارزه كند و با وجود دشوارى، پايدارى ورزد بيگمان بر شيطان پيروز مى‌شود، زيرا چنان كه قرآن شيطان را وصف كرده است

«لَيْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَلى‌ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ* إِنَّما سُلْطانُهُ عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُ وَ الَّذِينَ هُمْ بِهِ مُشْرِكُونَ‌- شيطان را بر كسانى كه ايمان آورده‌اند و بر خدا توكّل مى‌كنند تسلّطى نيست* تسلّط او تنها بر كسانى است كه دوستش مى‌دارند و به خدا شرك مى‌آورند». [٤٢] و در جايى ديگر آيات به صراحت از گفته شيطان، خود براى ما نقل مى‌كنند، آيه گويد: «وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ ما أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَ ما أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِما أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ‌- چون كار به پايان آيد، شيطان گويد: خدا به شما وعده داد و وعده او درست بود و من نيز به شما وعده دادم ولى وعده خود خلاف كردم. و برايتان هيچ دليلى و برهانى نياوردم (يا مرا بر شما تسلّطى نبود) جز آن كه دعوتتان كردم شما نيز دعوت من پذيرفتيد؛ پس مرا سرزنش مكنيد، خود را سرزنش كنيد. نه من فريادرس شمايم، نه شما فرياد رس من. از اين كه مرا پيش از اين شريك خدا كرده بوديد بيزارم. زيرا براى ستمكاران عذابى است دردآور». [٤٣]