تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٥٩ - رهنمودهايى از آيات

باقى مانده‌اى است اندك از آنچه رفته است، و از همين مادّه است «غبار» زيرا پس از رفتن خاك اندكى باقى مى‌ماند.

/ ٢٦٦

اين آزمايشى آشكار كننده بود

رهنمودهايى از آيات

در اين مجموعه از آيات، پروردگار ما، عزّ و جلّ ما را يادآور معنى حقيقى اخلاص مى‌شود كه عبارت از آن است كه انسان از عوامل و فشارهاى معارض و متضاد با حق بدور باشد، و براى آشنايى با اين انديشه از زندگى پيامبران، همچون ابراهيم و پسرش اسماعيل، و همچون اسحاق، و موسى و هارون- عليهم السّلام- و نيز از زندگى ديگر پيامبران مثالهايى براى ما مى‌زند، از بنى اسراييل، آن گروهى كه خدا پس از آن كه ايشان را در معرض دشوارترين آزمونها و فتنه‌ها قرار داد انتخابشان كرد و ايشان را صالحانى راستين و مخلص يافت.

و با وجود آن كه هر پيامبرى در معرض فتنه‌اى مخصوص به خود قرار گرفته، همه ايشان در آزمونى عمومى مشتركند كه همگى با استوارى ايمان و شناخت نسبت به خدا، و ستيزيدن با اوضاع اجتماعى و سياسى منحرف در جوامع خود با آن روبرو شده‌اند، فشار اجتماع بر انسان و شعور درونى اوست كه آدمى را به سوى همسازى با ديگران مى‌راند، و همين نكته است كه برخى از دانشمندان را بر آن داشته كه مردم را به پرستش اجتماع يا چيزى كه به نام جبر اجتماعى ناميده مى‌شود دعوت كنند،/ ٢٦٧ حتى كسانى كه قائل به جبر طبقاتى، يا اقتصادى يا امثال آنند از تأمل بودن بدين جبر و ضرورت چندان دور نيستند، و تفاوتشان در اين است كه آنها نظريّات خود را بر بعد و قسمتى از آن جبر و حتميّت متمركز مى‌كنند، در حالى كه جامعه شناسانى‌