«وَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ‌- و همه در فلكى شناورند.» خورشيد و ماه و سيّاره‌ها و ستارگان هر يك شتابان در فلك خود در گردشند، ولى بى آن كه به اندازه سر مويى از نظام استوار و مقرّر منحرف شوند. آيا اين امر دليل بر تسلّط و دقت آفرينش و حسن تدبير پروردگار و ظرافت اجراى قوانين و قواعدى كه خود مقرّر و مقدّر داشته است نمى‌باشد؟! فلك همان جسم دايره‌وار است، و بدين سان در اين آيه به حركت دايره‌اى اجرام آسمانى اشاره شده است.

اگر به عنوان مثال خورشيد را نمونه‌اى از اين اجرام بگيريم مى‌بينيم كه افلاكى گوناگون حركت مى‌كند، يعنى هر بيست و پنج روز يك بار به دور خود مى‌گردد، و با ديگر سياره‌هاى كهكشان به سرعتِ تقريبا يك ميليون و صد و سى هزار كيلومتر در ساعت مى‌چرخد، و در عين حال به سوى قرارگاه خود به سرعت هفتاد و دو هزار و چهارصد كيلومتر در ساعت روان است، و در همين حال قمرهاى آن با نظامى ثابت و دقيق به دور آن مى‌گردند، و ديگر اجرام نيز در اين فضاى پهناور حركت مى‌كنند، هر يك در فلكى معيّن بى آن كه به يكديگر برخورد كنند. آيا اين همه ما را به پروردگار قدرتمند مهربانمان رهنمون نمى‌شود؟!/ ١٣٤ خدا امور مملكت عظيم خود را بدين سان سامان داده و تدبير كرده است، زمين را با باران زنده ساخته و انسان را از آن روزى داده، و امور آدمى را به ثبات نظام زمين و خورشيد و ماه منظّم داشته، و به انسان از طريق نظامى كه محورى اصلى از محورهاى تمدّن است فرصت تكامل داده است.

[٤١] سياق آيات محور دوّم را كه همان وسايل حمل و نقل است يادآور مى‌شود، اگر بشر نمى‌توانست خود و كالاى خويش را از جايى به جايى منتقل كند، بيگمان نمى‌توانست تمدّنى را بنا نهد، و بزرگترين وسايل حمل و نقل كشتيهاست. پس از قديمترين روزگاران تا امروز پهنه آب گذرگاه كشتيهايى گوناگون بوده كه انسان و موادّ را پيش از ديگر وسايل حمل و نقل جا به جا كرده است، و اين كشتيها هنوز هم چنان بهترين و ارزانترين و شايعترين وسايل است، و از اين رو هر دولت‌