تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٧٣ - شرح آيات

آفريده شده، تبديل به خاك مى‌شود، و آنچه را درندگان و گزندگان از شكمهاى خود بيرون داده‌اند و آنچه خورده و دريده شده، همه آنها در خاك است و نزد كسى كه به اندازه ذرّه‌اى در ظلمات زمين چيزى از او پنهان نيست، محفوظ است، او شماره و وزن چيزها را مى‌داند، و خاك روحانيان به منزله طلا در خاك باشد، چون هنگام رستاخيز برسد، آسمان باران رستاخيزى مى‌بارد، و زمين برمى‌آيد، سپس همچون جنبيدن مشك دوغ مى‌جنبد، آن گاه خاك آدميان چون ذرّات طلايى كه خاك‌شويى كنند و كره‌اى كه از دوغ با جنباندن مشك گيرند، جدا مى‌شود و خاك هر كالبدى در قالب خود گرد مى‌آيد و به اذن خداى قادر متعال بدانجا كه روح قرار دارد منتقل مى‌شود، پس صورتها به اذن صورتگر به شكل نخستين خود بازمى‌گردد، و روح در آنها وارد مى‌شود، و آن گاه هر كس بى آن كه چيزى از وجودش بيگانه باشد به قرار خود ساخته و پرداخته شده است». [٣٧] شايد اشاره قرآن به آغاز آفرينش الهام بخش اين نظريّه است كه گويد

ياخته نخستين كه در رحم تلقيح و باردار مى‌شود در زندگى جنينى باقى مى‌ماند و سپس در رحم زمين همان گونه كه در رحم مادر پرورش يافته بود رشد و نموّ مى‌كند، امّا حديثى كه پيش از اين گذشت صراحت دارد كه ذرّات پيكر كه در زمين پراكنده شده، هر جا باشد، از طريق جنبيدن به هم مى‌پيوندد، و ما مى‌توانيم آن را به قطعه‌اى آهن ربا تشبيه كنيم كه در ميان خاكى آميخته به ذرّات آهن به حركت درمى‌آيد (و در نظر آوريم كه) چگونه آن ذرّات آهن به پيرامون آهن ربا گرد مى‌آيند؟

[٨٠] آن گاه روند مطلب متوجّه اين امر مى‌شود كه رستاخيز مردگان حق است و درخت سبز را مثل مى‌زند كه خدا براى مردم از آن آتش و سوخت تعبيه كرده و گويد

«الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ ناراً فَإِذا أَنْتُمْ مِنْهُ تُوقِدُونَ‌- آن‌