تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٧٥ - شرح آيات

را در زير آب فشرده و انباشته است. مگر نه آن كه درخت سبز سرشار از آب است؟

پس نسبت به پروردگار خود بينش پيدا كن كه سوختها را در آب ذخيره مى‌كند!/ ١٧٩ دوم: قوانين پنهانى خدا بيش از قوانين آشكار اوست كه انسان آنها را مى‌بيند، و جز اندكى از دانش به ما نداده‌اند، ما برخى چيزها را از آن رو بعيد مى‌دانيم كه سيستمها و قوانين آنها را نمى‌شناسيم، اگر به يكى از اجداد ما مى‌گفتند: روزى خواهد آمد كه دستگاهى به وزن دهها تن آهن با سرعتى بيش از صوت در فضا پرواز كند، باور نمى‌كرد زيرا آن روز قوانين فيزيكى كه امروز بشر آنها را شناخته است هنوز شناخته نشده بود. و امام على (ع) مى‌گويد

«مردم دشمن آنند كه نمى‌دانند». [٤٠] بدين سان بشر رستاخيز را انكار مى‌كند زيرا نمى‌داند كه خدا در نهاد هستى چه قوانين و روابطى را به وديعه نهاده است، هم چنان كه آدمى نمى‌داند چگونه خدا از درخت سبز آتش را پديد مى‌آورد، شايد ذرّات پيكر كه پس از مرگ از آن جدا مى‌شوند داراى پيوندى مخصوص با آن باشند تا زمانى كه خدا خفتگان در گورها را برانگيزد، يا بر هر ذرّه‌اى نشانه‌هايى خورده باشد كه به اصل و خاستگاه آنها اشاره كند.

سوّم: ذرّات گرما (يا فوتونهايى) كه از خورشيد جدا مى‌گردد و در درخت سبز اندوخته مى‌شود ديگر بار به سوى آن باز مى‌گردد، ولى بدون آن كه- چنان كه نادان مى‌پندارد- چيزى از آن نابود شود، همچنين است ذرّات جسم.

چهارم: شايد در اين آيه اشاره‌اى است لطيف به قانون الهى در هستى كه در آن حالتهاى نهان و آشكار (و غيب و شهود) وجود دارد. پس در آن جا درخت سبز است كه آن را بركه‌اى آب مى‌شمارى در حالى كه توده‌اى سوخت در آن اندوخته شده است، همچنين است دنياى شهود آخرت، در حالى كه آخرت غيب و