تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٥٠ - شرح آيات

مگر نه آن كه پروردگار ما، سبحانه گفته است: «وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا- كسانى را كه در راه ما مجاهدت كنند هر آينه به راههاى خويش هدايتشان مى‌كنيم» [٢٩] و آرزوهاى كسانى كه انتظار دارند بدون كوشش و جهاد هدايت شوند باطل است.

از اين آيه به انديشه‌اى راه مى‌بريم كه كليدى براى يافتن نهفته‌هاى كتاب حكمت آموز قرآن است، و آن اين است كه سرتاسر كتاب پروردگار ما نيكوست، ولى مردم در ميزان بهره بردن از آن متفاوت‌اند، و مثل قرآن همچون انواع خوراك است كه در فايده و نيكى و لذّت يكسانند ولى مردم در بهره‌گيرى از آن تفاوت دارند.

مثلا، آيات جهاد در زمان مبارزات بيش از آيات صبر و بردبارى تجلّى مى‌كند، در حالى كه آيات انفاق براى توانگران به اندازه آيات خويشتندارى براى تهيدستان تجلّى مى‌كند.

شناخت اوضاع اجتماعى و شخصى به وسيله عقل صورت مى‌گيرد، پس عقل دليلى مستقل در ميان ادلّه شرعى نيست كه به كتاب و سنّت و اجماع افزوده شود، بلكه نورى است كه/ ٤٦٠ به وسيله آن كتاب شناخته مى‌شود، و سنّت را بدان تميز مى‌دهيم، و به مدد آن به اجماع تكيه مى‌كنيم، پس اگر عقل نباشد چگونه به معانى قرآن راه يابيم، و چگونه راويانى را كه سنّت را به ما منتقل كرده‌اند تصديق يا تكذيب كنيم، و چگونه اجماع سنّت را به ما منتقل كند؟

[١٩] بر عكس مؤمنان، ديگران هر يك هنگامى كه به گمراهى طاغوت تسليم شد، كلمه عذاب هنگامى بر او محقّق شد كه خدا گمراهش ساخت، و هدايت عقلش را پس از آن كه او خود با آن بد رفتار كرد، از او باز گرفت و سلب كرد.

«أَ فَمَنْ حَقَّ عَلَيْهِ كَلِمَةُ الْعَذابِ‌- آيا كسى را كه حكم عذاب خدا بر