تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٦٨ - شرح آيات

مى‌رسد- كه اين آيه شامل دنيا نيز مى‌شود، زيرا مشركان همان ياران خدايان ساختگى در اين جا هستند، و در آخرت اين حقيقت بيش از پيش جلوه‌گر مى‌شود، پروردگار سبحان ما گويد: «وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لِيَكُونُوا لَهُمْ عِزًّا* كَلَّا سَيَكْفُرُونَ بِعِبادَتِهِمْ وَ يَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا- و به غير از اللَّه خدايانى اختيار كردند تا سبب عزّتشان گردند* نه چنين است، به زودى عبادتشان را انكار كنند و به مخالفتشان برخيزند». [٣٦] سخن آخر: به راستى، عوامل مؤثر در زندگى بشر همه پيدا نيستند بلكه عواملى پنهانى و غيبى نيز وجود دارند، و حتى عوامل پيدا همچون سياست و اقتصاد و امثال آنها- اگر به دقّت بنگريم- به عوامل غيبى مربوط مى‌شود، و در نتيجه نيروهايى كه غير از خدا مورد پرستش قرار مى‌گيرد/ ١٧٣ نمى‌تواند هيچ تأثيرى در آن عوامل غيبى و نهانى داشته باشد، وانگهى اين نيروى اعطايى و واگذار شده به آنها محدود به عالم دنياست و در عالم آخرت و بال و سربار است. دوم: به راستى دامنه بى‌خردى و نادانى بدانجا مى‌كشد كه انسان انسانى ديگر نظير خود را به جاى پروردگار عزّت به خدايى مى‌گيرد تا در برابر قانونهاى الهى و قضا و قدر او به وى يارى و پيروزى دهد، ولى اين بى‌خردى درست همان چيزى است كه آدمى مرتكب آن مى‌شود، مگر خدا انسان را پاك و بركنار نگاهدارد، پس بيشتر مردم به پروردگار خود شرك مى‌آورند و به نسبتى معيّن خدايان قوّت و ثروت و جاه را مى‌پرستند، و از اين رو به همان نسبت نيرويى را كه خدا بديشان داده است به سود آن خدايان برساخته از دست مى‌دهند، و خود مى‌پندارند كه از آن خدايان ساختگى قوّت و صلابت و عزّت به دست مى‌آورند.

هم چنان كه آنها با شرك آوردن خود يارى خدا را به خويش از دست مى‌دهند، اگر بر خدا توكّل كنند، و به نعمتى كه خدا آشكار و پنهان بر آنها فرو باريده توجّه كنند، و نيروهاى بى‌پايان خود را بشكافند و آزاد سازند و از نفوس‌