تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٢٥ - شرح آيات

بدين وسيله است كه نفوس آنها با شناخت پروردگار و دوستى و اعتماد بدو اطمينان و آرامش مى‌يابد، و اين خود غذاى اصلى روح و خرد و اراده آنهاست كه به مراتب از جسمشان بزرگتر و مهمتر است.

[٣٦] سياق آيات از بحث خوراك و نيازمنديهاى نزديك به زندگى بشر به بارزترين/ ١٢٩ وجوه نياز آفريدگان مى‌پردازد. مردم و جانوران و ديگر چيزها جفت جفت به گونه‌اى آفريده شده‌اند كه جفتها به يكديگر نيازمندند، تا ما دريابيم و بفهميم كه اينها آفريدگانى هستند كه كارشان تدبير و تنظيم شده- و در نتيجه- در يابيم كه آفريننده آنها خود از هر حاجتى منزّه و مبرّاست، و او پروردگار سبحان است كه تمام جفتها را آفريده است تا نشانه تعالى و فراتر بودن او از عجز و ناتوانى باشند.

«سُبْحانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْواجَ كُلَّها- منزّه است آن خدايى كه همه جفتها را بيافريد.» همچنين هر عنصرى را كه در طبيعت وجود دارد، و نقاط ضعف گواه بر نياز آنها به آفريننده‌اى مدبّر است. مگر نه اين كه ناتوان خويشتن را نيافريده و كار خود را تدبير نكرده است؟! و اگر خود خويشتن را مى‌آفريد طبعا خود را كامل مى‌ساخت، و اگر خود تدبير كار خويش را كرده بود خود را بى‌نياز و توانگر مى‌آفريد، امّا خداى سبحان آفريدگان را در ضعف و ناتوانى بسرشت و آنها را به يكديگر نيازمند كرد، تا گواهى دهند بر اين كه آفريننده آنها بى‌نيازى است توانمند، و اگر در آفريننده آنها فرض ضعفى كنيم، چنان آفريننده مفروضى خود آفريده‌اى مى‌شود و آنچه در مورد ديگر آفريدگان صدق دارد از نيازمندى به وجود مدبّرى فرادست او، در مورد او نيز صدق خواهد داشت.

بدين سان اين آيه با تسبيح و منزّه ساختن خدا آغاز مى‌شود كه ما را يادآور ضعف و ناتوانى آفريدگان باشد، در حالى كه آيات پيشين ما را يادآور توان و قدرتى كه در موجودات هست مى‌شد.

كلمه «سبحان»- چنان كه گفته‌اند- عَلَمى است دالّ بر تسبيح و تنزيه، و تقدير آن چنين است سبّح تسبيح الّذى خلق الازواج تسبيح و تنزيه كرد،