مى‌كرديد و آرزوهاى دراز، پيوسته شما را مغرور ساخت تا فرمان مرگ شما از سوى خدا فرارسيد»، (... قَالُوا بَلَى وَ لَكِنَّكُمْ فَتَنْتُمْ انْفُسَكُمْ وَ تَرَبَّصْتُمْ وَ ارْتَبْتُمْ وَ غَرَّتْكُمُ الْامَانِىُّ حَتَّى جَاءَ امْرُ اللَّهِ ...) [١]

به اين ترتيب آيه فوق عامل بدبختى منافقان را در چهار چيز خلاصه مى‌كند كه‌ چهارمين‌ آنها آرزوهاى طول و دراز است.

«امانىّ» جمع‌ «امْنِيّه» از مادّه‌ «مَنْى» (بر وزن مَغز) در اصل به معنى اندازه‌گيرى كردن است، و «تمنى» به معنى آرزوست، چرا كه انسان در درون دل در عالم خيال امورى را براى خود اندازه‌گيرى مى‌كند و به همين جهت به خيالات باطل و سخنان دروغ و آرزوهاى دور و دراز «امْنِيّه» و جمع آن‌ «امانىّ» اطلاق شده است.

در تفسير منهج الصادقين و تفسير قرطبى در ذيل اين آيه حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده كه مضمونش اين است: «آن حضرت در حالى كه يارانش را موعظه مى‌فرمود خطهايى (موازى هم) بر زمين كشيد، بعد يك خط عمودى بر همه آنان رسم فرمود، سپس گفت: مى‌دانيد اين خطوط چه معنى دارد؟ عرض كردند: نه يا رسول اللَّه! فرمود:

اين خطوط مانند آرزوهاى دور و دراز انسانهاست (كه حدّ و مرزى ندارند) و آن يك خط (عمودى) همان مرگ و پايان زندگى است كه بر همه آنها كشيده مى‌شود و همه آمال و آرزوها را باطل مى‌كند».

همين معنى با تفاوت مختصرى از «ابن مسعود» نقل شده است و پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله خطّى به شكل مربّع كشيد و خطّى در وسط آن رسم فرمود و آن را به خارج مربّع ادامه داد و خطوط كوچكى از طرف راست و چپ آن كشيد، سپس فرمود: «اين (خطّى كه در وسط مربّع است) انسان است و اين (مربّع) اجل اوست كه به او احاطه كرده و اين (ادامه خطّى كه به خارج از مربّع پيش رفته) آرزوهاى دراز اوست كه از اجل و مرگ او هم فراتر مى‌رود و اين خطوط كوچك عوارض و حوادثى است كه او را احاطه كرده، اگر (فرضاً) اجل خطا كند، اين حوادث و عوارض او را از بين مى‌برند و اگر اين حوادث و عوارض خطا كنند اجل او را از ميان برمى‌دارد». [٢]

[١]-/ همان، ١٤

[٢]-/ تفسير قرطبى، جلد ٩، صفحه ٦٤١٧