اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٨ - ٤- حرص مذموم و ممدوح

٣- غناى درون!

اين نكته قابل توجّه است كه حريص غنا و بى نيازى را در برون مى‌جويد در حالى كه ريشه غنا را بايد در درون جان پيدا كرد، از يكى از دانشمندان سؤال شد حقيقت غنا و بى نيازى چيست؟ در پاسخ گفت: اين است كه آرزوهايت كوتاه باشد و به آنچه خدا به تو داده است راضى شوى.

در حديث بسيار پر معنايى كه هم از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل شده و هم از اميرمؤمنان على عليه السلام مى‌خوانيم: «خَيْرُ الْغِنىَ غِنَى النَّفْسِ؛ بهترين بى نيازى، بى نيازى روح انسان است». [١]

در تعبير ديگرى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم: «الْغِنَى فِى الْقَلْبِ، وَ الْفَقْرُ فِى الْقَلْبِ؛ غنا و بى نيازى در درون جان انسان است، فقر و نياز نيز در درون جان اوست». [٢]

آرى اگر روح به خاطر حرص گرسنه باشد، تمام دنيا را به انسان بدهند باز فقير است و اگر روح بى نياز و سيراب گردد، تمام جهان را از او بگيرند بى‌نياز است.

٤- حرص مذموم و ممدوح‌

واژه‌ «حرص» معمولًا بار منفى دارد و هرگاه اطلاق مى‌شود از آن حرص بر مال، ثروت، مقام و ساير شهوات مادّى به ذهن مى‌رسد، اين به خاطر آن است كه غالباً اين واژه در اين گونه موارد به كار مى‌رود كه عموماً مذموم و نكوهيده است.

ولى گاه اين واژه در مواردى به كار مى‌رود كه شايسته ستايش است، نه تنها جزء اخلاق رذيله نيست بلكه فضيلتى محسوب مى‌شود و آن در جايى است كه اين صفت در مورد علاقه شديد به كارهاى خير به كار رود.

قرآن مجيد يكى از فضايل پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله را «حرص بر هدايت مردم و نجات آنها از گمراهى» مى‌شمرد، مى‌فرمايد: «لَقَدْ جَائَكُمْ رَسُولٌ مِنْ انْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ؛ به يقين رسولى از خود شما به سويتان آمد كه رنجهاى شما بر

[١]-/ امالى صدوق، صفحه ٣٩٤؛ غررالحكم، حديث ٤٩٤٩

[٢]-/ بحارالانوار، جلد ٦٩، صفحه ٦٨