٦- در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام نقل شده است: پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله هنگام عيادت يكى از يارانش كه آخرين ساعات عمرش را مى‌گذراند، فرمودند: «اى فرشته مرگ! با او مدارا كن كه با ايمان است. ملك الموت عرض كرد: بشارت باد بر تو اى محمد! كه من نسبت به همه مؤمنان مدارا مى‌كنم. بدان اى محمد! هنگامى كه من روح فرزندان آدم را مى‌گيرم، خانواده آنان بى تابى مى‌كنند. در گوشه‌اى از خانه مى‌ايستم و مى‌گويم: چرا اين گونه بى تابى مى‌كنيد؟ من قبل از پايان عمرش روح او را نگرفتم و اين يك مأموريت الهى است، گناهى ندارم؛ «انْ تَحْتَسِبُوهُ وَ تَصْبِرُوا تُوجَرُوا، وَ انْ تَجْزَعُوا تَأْثِمُوا وَ تُوزَرُوا؛ اگر راضى به رضاى خدا باشيد و صبر كنيد به شما پاداش داده مى‌شود و اگر جزع و بى تابى كنيد گناه مى‌كنيد». [٢]

٧- حديث كوتاه و پر معنى ديگرى از اميرمؤمنان على عليه السلام آمده است: «مَنْ لَم يُنْجِهِ الصَّبْرُ اهْلَكَهُ الْجَزَعُ؛ كسى كه صبر او را نجات ندهد، بى تابى او را هلاك خواهد كرد.» [٣] (اين هلاكت مى‌تواند اشاره به هلاكت دنيا و آخرت باشد).

٨- اين بحث را با حديث ديگرى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله- به عنوان «خِتَامُهُ مِسْكٌ‌»- پايان مى‌دهيم. در اين حديث آمده است كه يكى از اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله فرزندش را از دست داده بود، حضرت صلى الله عليه و آله دستور نوشتن نامه‌اى به اين مضمون را به او دادند: «خداوند متعال، اجر تو را افزون كند و به تو صبر و شكيبايى دهد! ... مبادا با جزع و بى تابى، اجر خود را از بين ببرى و فرداى قيامت به خاطر از دست دادن ثواب صبر بر مصيبت، پشيمان گردى، هنگامى كه ثواب و مصيبتت را ببينى، مى‌فهمى كه مصيبت از آن كوتاه‌تر بوده است و بدان! جزع و بى تابى، عزيز از دست رفته را باز نمى‌گرداند، غم و اندوه، قضاى الهى را تغيير نمى‌دهد و آنچه از پاداش، در برابر از دست دادن فرزند بر تو نازل شده، تأسّفت را از ميان مى‌برد». [٤]

مرحوم محدّث قمى در «سفينة البحار» داستان جالبى درباره «بوذر جمهر» و مسئله «صبر و جزع» كه بسيار مناسب اين نوشتار است، نقل مى‌كند: در بعضى از تواريخ آمده‌

[١]-/ بحارالانوار، جلد ١، صفحه ١٠٦

[٢]-/ بحارالانوار، جلد ٦، صفحه ١٦٩

[٣]-/ بحارالانوار، جلد ٦٨، صفحه ٩٦

[٤]-/ ميزان الحكمه، جلد ٢، صفحه ١٥٦٣، حديث ١٠١١٨