١- حضرت على عليه السلام مى‌فرمايند: «الْبَخيلُ يَسْمَحُ مِنْ عِرْضِهِ بِاكْثَرِ مِمَّا امْسَكَ مِن‌ عَرَضِهِ؛ بخيل بيش از آنچه كه از متاع دنيا براى خود نگهدارى مى‌كند، از عرض و آبروى خود مى‌بخشد». [١]

٢- بخيل زود دوستانش را از دست مى‌دهد و در زندگى در برابر انبوه مشكلات غريب و تنها مى‌ماند. امير مؤمنان على عليه السلام در اين رابطه مى‌فرمايند: «لَيسَ لِبَخيلٍ حَبيبٌ؛ بخيل يار و دوست ندارد!» [٢] اگر بخيل زمان كوتاهى دوستانى داشته باشد، «بخل» او سبب ذلّت دوستان و عزّت دشمنانش مى‌شود. همان گونه كه از امام على عليه السلام نقل شده است:

«البُخْلُ (البَخيلُ) يُذِلُّ مُصاحِبَهُ وَ يُعِزُّ مُجانِبَهُ». [٣]

٣- «بخيل»، هميشه زحمت مى‌كشد و ثمره كارش را وارثانش مى‌برند؛ در دنيا بر خود سخت مى‌گيرد و در آخرت نيز گرفتاريش به خاطر اندوختن اموال فراوان، زياد است. حضرت على عليه السلام مى‌فرمايند: «الْبَخيلُ خَازِنٌ لِوَرَثَتِهِ؛ بخيل خزانه‌دار ورثه خويش است (وارثانى كه گاه يك درهم از اموال او را برايش انفاق نمى‌كنند). [٤]

٤- «بخيل» زندگى فقيرانه‌اى دارد؛ زيرا، هنگامى كه‌ «بخل» انسان شدت مى‌يابد، نسبت به خويشتن هم بخيل مى‌شود و آسايش زندگى‌اش از بين مى‌رود؛ زيرا، هميشه در فكر حفظ اموال خويش و افزودن آن است. گاهى نيز گرفتار حالات روانى زشت و سوء ظن‌هاى شديد نسبت به اطرافيان خود مى‌شود؛ مثلًا مى‌پندارد كه مردم چشم طمع در اموال او دوخته‌اند و با حسادت و عداوت به او مى‌نگرند.

احاديث اسلامى اشارات زيبايى به اين مسئله دارد، از جمله در حديثى، اميرمؤمنان على عليه السلام مى‌فرمايند: «عَجِبْتُ لِشَقِىِّ الْبَخيلِ يَتَعَجَّلُ الفَقْرَ الّذى مِنْهُ هَرَبَ وَ يَفُوْتُهُ الْغِنَى الّذى ايّاهُ طَلَبَ فَيَعيشُ في الدُّنيا عَيشَ الفُقَراءِ وَ يُحاسَبُ في الآخِرَةِ حِسابَ الاغنياءِ؛ از بخيل بدبخت در شگفتم! به سرعت، سوى فقر پيش مى‌رود كه از آن مى‌گريزد و غنا و بى‌نيازى را كه مى‌طلبد، از دست مى‌دهد؛ در دنيا فقيرانه زندگى مى‌كند و در آخرت بايد

[١]-/ شرح فارسى غررالحكم، جلد ٢، صفحه ١٣٠، حديث ٢٠٨٤

[٢]-/ همان مدرك، جلد ٥، صفحه ٧٨

[٣]-/ همان مدرك، جلد ١، صفحه ٣٧٠، حديث ١٤٠٩

[٤]-/ همان مدرك، جلد ١، صفحه ١٢٧، حديث ٤٦٤