اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٨٠ - درجات بخل

رفته، هرگاه ببينند افراد اموالشان را براى خودشان به طور گسترده مصرف مى‌كنند، ناراحت مى‌شوند و اين بدترين و عجيبترين نوع بخل است.

از سوى ديگر، بعضى در امور مادى بخيلند و بعضى در امور معنوى؛ مانند كسى كه نسبت به علم و دانش ديگران‌ «بخل» مى‌ورزد. بعضى در موضوعات مهم بخيلند؛ مانند بخشيدن اموال زياد، در حالى كه بعضى در كوچكترين مسائل‌ «بخل» مى‌ورزند، مانند سلام كردن! بعضى در انجام انفاقهاى مستحب‌ «بخل» نشان مى‌دهند؛ در حالى كه بعضى در واجبات، مانند اداى خمس و زكات‌ «بخل» مى‌ورزند.

گروهى بخل خود را بدون پوشش و توجيه نشان مى‌دهند؛ در حالى كه گروه ديگر، پوششهاى ظاهرى براى آن درست مى‌كنند؛ مانند جلوگيرى از اسراف، تأمين مخارج فرزندان، دورى از ريا و تظاهر و شك و ترديد در استحقاق مستحقّين و مانند اينها.

بنابر اين‌ «بخل» شاخه‌هاى متعدد و اشكال گوناگون دارد كه مؤمنان متقى بايد مراقب همه آنها باشند و با آن در تمام اشكالش مبارزه كنند تا به حريم قرب پروردگار راه يابند.

در روايات اسلامى اشاره‌هاى لطيفى به اشكال و شاخه‌هاى‌ «بخل» شده است از جمله:

١- امام اميرالمؤمنين على عليه السلام مى‌فرمايند: «الْبُخْلُ بِاخْراجِ مَا افْتَرَضَهُ اللّهُ سُبْحَانَهُ مِن‌ الامْوَالِ اقْبَحُ البُخلِ؛ بخل در مورد پرداختن آنچه را كه خدا بر انسان از اموال واجب كرده است، زشتترين نوع آن است». [١]

٢- در حديث ديگرى نقل شده است: (روزى) حضرت على عليه السلام مقدار قابل ملاحظه‌اى خرما براى كسى فرستاد. يكى از حاضران عرض كرد: به خداوند سوگند! آن شخص چيزى از شما مطالبه نكرده و كافى بود كه يك پنجم آن را برايش ارسال مى‌كرديد. امام عليه السلام فرمودند: «خداوند افرادى مانند تو را در ميان مؤمنان زياد نكند! من بخشش مى‌كنم، تو بخل مى‌ورزى». [٢]

٣- در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله آمده است: «انَّ ابْخَلَ النّاسِ مَنْ بَخِلَ بِالسَّلامِ؛

[١]-/ غررالحكم، حديث ٢٠٣٨

[٢]-/ وسايل الشيعه، جلد ٦، صفحه ٣١٨ (با كمى تلخيص)