در حديثى از امام صادق عليه السلام نقل شده است كه ايشان از سر شب تا به صبح، طواف خانه خدا مى‌كرد و پيوسته مى‌فرمودند: «اللّهُمَّ قِنى شُحَّ نَفْسي؛ خداوندا! مرا از «بخل» و حرص نفسم نگاه دار.» راوى مى‌گويد، عرض كردم: فدايت شوم! امشب دعايى غير از اين نفرمودى؟ فرمود: «وَ اىُّ شَى‌ءٍ اشَدُّ مِنْ شُحِ النَّفْسِ انَّ اللّهَ يَقُولُ وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِه‌ فَاولئكَ هُمُ المُفلِحُون؛ چه چيزى بدتر از حرص و «بخل» نفسانى است؛ خداوند مى‌فرمايد:

كسانى كه از حرص و «بخل» نفس خويش در امان باشند، رستگارند». [١]

بنابر اين‌ «بخل» از موانع مهم رستگارى است و اهمّيّت اين امر تا جايى است كه امام صادق عليه السلام از سر شب تا صبح، در خانه خدا و در ضمن طواف خود پيوسته اين دعا را مى‌خواند و به عنوان مهمترين حاجت خويش آن را از خدا مى‌طلبد.

تعبير «خَيراًلِانفُسِكم» بعد از امر به انفاق، اشاره به اين نكته لطيف دارد كه سخاوت و انفاق در راه خدا، آثار مفيدش عايد خود انسان مى‌شود؛ روح را پرورش مى‌دهد و دل را از تيرگى‌هاى حرص و «بخل» پاك ساخته و بركات مادى و معنوى را به خانه انسان سرازير مى‌كند.

اين بحث را با ذكر حديثى در تفسير معنى‌ «شح» به پايان مى‌بريم. امام صادق عليه السلام از «فضيل بن عياض» سؤال فرمود: آيا مى‌دانى‌ «شحيح» چه كسى است؟ او در جواب عرض مى‌كند: همان بخيل است. امام عليه السلام فرمود: «الشُّحُ اشَدُّ مِنَ الْبُخلِ انَّ الْبَخيلَ يَبْخَل‌ بِمَا في يَدِهِ وَالشّحيحُ يَشُحُّ عَلَى‌ مَا في ايْدِى النَّاسِ وَ عَلَى‌ مَا في يَدِهِ حَتَّى لايَرى‌ في ايْدِى النّاسِ شَيْئاً الّا تَمَنّى‌ انْ يَكُونَ لَهُ بِالْحِلِّ وَ الْحَرَامِ، لايَشْبَعُ وَ لايَقْنَعُ بِمَا رَزَقَهُ اللّهُ عَزّوجلّ؛ شح از «بخل» شديدتر است. «بخيل» كسى است كه در آنچه دارد «بخل» مى‌ورزد، ولى «شحيح» هم نسبت به آنچه در دست مردم است «بخل» مى‌ورزد و هم آنچه خود در اختيار دارد، تا آنجا كه هر چه را در دست مردم ببيند، آرزو مى‌كند كه آن را به چنگ آورد، خواه از راه حلال باشد يا حرام و هرگز قانع به آنچه خداوند به او روزى داده، نيست». [٢]

***

در نهمين‌ آيه، ضمن طرح مسئله‌ «بخل» تحت عنوان تقتير، مى‌فرمايد: «يكى از

[١]-/ نورالثقلين، جلد ٥، صفحه ٣٤٦

[٢]-/ نورالثقلين، جلد ٥، صفحه ٢٩١