اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠٣ - ب- راه عملى

«معرفت» دينى قرار دارند، بسيار دشوار خواهد شد.

٤- احياى شخصيت معنوى و انسانى افراد جامعه نيز، از راه‌هاى مهم درمان يا پيشگيرى از آلودگى‌هاى شهوانى است؛ زيرا انسان، هنگامى كه از ارزش وجود و شخصيت خود، آگاه شود و دريابد كه او عصاره جهان آفرينش و گل سرسبد جهان خلقت و خليفه خدا در روى زمين است؛ به اين سادگى خود را به شهوات نمى‌فروشد.

اميرمؤمنان على عليه السلام در اين رابطه مى‌فرمايند: «مَن كَرُمَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ هَانَتْ عَلَيْهِ شَهْوَتُهُ؛ كسى كه به ارزش وجود خويش پى برد، شهوات در برابر او بى ارزش مى‌شوند» [١] و در حديث ديگرى از آن حضرت عليه السلام آمده است: «مَنْ عَرَفَ شَرَفَ مَعْنَاهُ صَائَهُ عَن دَنَائَةِ شَهْوَتِهِ ...؛ كسى كه شرافت ذاتى خود را بشناسد، او را از پستى شهوت مصون مى‌دارد! ...». [٢]

آخرين نكته‌اى كه ذكر آن لازم به نظر مى‌رسد، اين است كه نه تنها در مسئله مبارزه با شهوات، بلكه در تمام موارد مبارزه با مفاسد اخلاقى، بايد به مسئله مبارزه عملى اهمّيّت داد؛ به اين معنى كه هر قدر انسان با خلق و خوى بد به مبارزه برخيزد و در جهت مخالف آن حركت كند، آن خلق و خوها كم رنگ و ضعيف مى‌شود و اين مبارزه از صورت فعلى به صورت حالت و از صورت حالت به صورت عادت و از صورت عادت به صورت ملكه در مى‌آيد و خلق و خوى ثانوى در جهت مقابل شكل مى‌گيرد؛ مثلًا، اگر انسان بخيل بذل و بخشش را تكرار كند، آتش بخل به تدريج در درون او فروكش كرده و خاموش مى‌شود.

اگر شهوت پرستان نيز در برابر طغيان شهوات، مقاومت و ايستادگى نمايند، طغيان شهوت فرو نشسته و روح عفّت جايگزين آن مى‌شود.

اين نكته در سخن پرمعنايى از اميرمؤمنان على عليه السلام نقل شده است: «قَاوِمِ الشَّهْوَةَ بِالْقَمْعِ لَهَا تَظْفُرْ؛ در برابر شهوت و اميال نفسانى، به قصد قلع و قمع مقاومت كن تا پيروز شوى». [٣]

[١]-/ بحار الانوار، جلد ٧٨، صفحه ٧١

[٢]-/ غررالحكم، حديث ٩٠٦٩

[٣]-/ شرح فارسى غررالحكم، جلد ٤، صفحه ٥١٤، حديث ٦٨٠٣