همه چيز و آگاه از همه چيز است، خداوندى كه همه مشكلات براى او سهل و آسان است، نخستين اثر مثبتى كه در آنها به وجود مى‌آيد مسئله اعتماد به نفس و ايستادگى و مقاومت در برابر مشكلات است.

اگر كسى خود را در ميدانى در برابر دشمن تنها ببيند هر قدر نيرومند و قوى باشد به زودى روحيّه خود و اعتماد به نفس را از دست مى‌دهد، ولى اگر احساس كند لشكر نيرومندى پشت سر اوست احساس توانايى و قدرت مى‌كند، هر چند خودش ضعيف باشد.

در احاديث اسلامى نيز به اين معنى اشاره شده است، در حديث حرز مانندى از اميرمؤمنان على عليه السلام مى‌خوانيم: «كَيْفَ اخَافُ وَ انْتَ امَلِى وَ كَيْفَ اضَامُ وَ انْتَ مُتَّكَلِى؛ چگونه بترسم در حالى كه تو اميد منى، و چگونه مقهور شوم در حالى كه تو تكيه‌گاه من مى‌باشى»! [١]

در حديث ديگرى از امام باقر عليه السلام آمده است: «مَنْ تَوَكَّلَ عَلَى اللَّهِ لَايُغْلَبُ، وَ مَنْ اعْتَصَمَ بِاللَّهِ لَايُهْزَمُ؛ كسى كه بر خدا توكّل كند مغلوب نمى‌شود، و كسى كه به دامن لطفش چنگ زند شكست نمى‌خورد»! [٢]

آرى كسى كه بر خدا توكّل نمايد احساس غنا و بى نيازى و عزّت مى‌كند همان گونه كه در احاديث گذشته از امام صادق عليه السلام خوانديم: «انَّ الْغِنَى وَ الْعِزَّ يَجُولَانِ فَاذَا ظَفَرَا بِمَوْضِعِ التَّوَكُّلِ اوْطَنَا؛ غنا و عزّت پيوسته در حركتند، هنگامى كه به محلّ توكّل برسند آنجا را وطن خويش قرار مى‌دهند»! [٣]

افزون بر اينها توكّل، بسيارى از صفات زشت و رذيله را مانند حرص، حسد، دنياپرستى، بخل و تنگ‌نظرى را از انسان دور مى‌سازد، چرا كه وقتى تكيه‌گاه انسان خداوند قادر على الاطلاق باشد جايى براى اين اوصاف رذيله وجود ندارد.

هنگامى كه انسان آيه شريفه‌ وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ‌ [٤] را زمزمه مى‌كند، خود را سرشار از موفّقيّت و بى نيازى و امكانات مى‌بيند، و همان گونه كه در بعضى از ادعيه‌

[١]-/ بحارالانوار، جلد ٩١، صفحه ٢٢٩

[٢]-/ ميزان الحكمه، جلد ٤، صفحه ٣٦٥٩، حديث ٢٢٥٤٧

[٣]-/ بحارالانوار، جلد ٦٨، صفحه ١٢٦

[٤]-/ طلاق، ٣