اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٤ - ٤- طرق درمان و پيشگيرى

٤- طرق درمان و پيشگيرى‌

يكى از طرق اصلى درمان اين رذيله اخلاقى- همانند درمان ساير رذايل- از يكسو انديشيدن در ثمرات شوم و آثار زيانبار آن است. هنگامى كه افراد جبان و ترسو آثار نكبت‌بار و ذلّت و زبونى ناشى از ترس بى‌جا و عقب ماندگى و محروميّت حاصل از آن را در زندگى خود يا ديگران مشاهده كنند غالباً به فكر تجديد نظر در برنامه اخلاقى خود و دور ساختن اين رذيله مى‌افتند.

پرداختن به قطع ريشه‌ها راه مهمّ ديگر درمان آن است، هنگامى كه ابرهاى تيره و تار سوء ظن باللَّه از آسمان قلب انسان كنار رود، و خورشيد توكّل بر جان او نور افشان شود ظلمات خيالات واهى كه انسان را به ترس بى جا مى‌كشاند برچيده خواهد شد، ولى اين كار احتياج به مطالعه و دقّت فراوان دارد.

يكى ديگر از طرق درمان اين رذيله اخلاقى ورود در صحنه‌هاى رعب‌آور و تكرار آن است، فى المثل بعضى هستند كه از خوردن دارو يا تزريقات مختلف وحشت دارند ولى هنگامى كه چند بار تكرار شود وحشت آنها فرومى‌ريزد.

بعضى ديگر از سفرهاى دريايى يا هوايى سخت متوحّش مى‌شوند ولى با تمرين و تكرار اين وحشت از بين مى‌رود، بعضى از سخن گفتن يا سخنرانى در حضور جمع مى‌ترسند ولى غالباً اين ترس با تمرين و تكرار از ميان خواهد رفت.

يكى از فلسفه‌هاى تمرينها و مانورهاى نظامى زدودن آثار ترس از جنگ از دلهاى سربازان و افسران و فرماندهان است.

در كلمات قصار اميرمؤمنان عليه السلام اين معنى به صورت زيبايى بيان شده مى فرمايد: «اذَا هَبْتَ امْراً فَقَعْ فِيهِ، فَانَّ شِدَّةَ تَوَقِّيهِ اعْظَمُ مِمَّا تَخَافُ مِنْهُ؛ هنگامى كه از چيزى مى‌ترسى خود را در آن بيفكن كه آن ترس از خود آن سخت‌تر و وحشتناك‌تر است»! [١]

مرحوم علّامه خويى رحمه الله در شرح نهج البلاغه خود در شرح اين جمله مى‌گويد:

«بسيار مى‌شود كه براى انسان كارى پيش مى‌آيد كه به خاطر جبن و جهل از آن وحشت مى‌كند ... و اين وحشت ناشى از جبن، مانع پيشرفت كارها مى‌شود. در اينجا

[١]-/ كلمات قصار، جمله ١٧٥