بيشترين آنان عقب نشينند و به پيش نروند؛ زيرا حق خداى را چنان‌كه شايسته است رعايت نمى‌كنند، و به آنچه مأمورند عمل نمى‌نمايند. اين ويژگى كسانى است كه خداى را چنان‌كه بايد نشناسند و دوست ندارند. پس بسيارى نمازها و روزه‌ها و روايات و علومشان تو را نفريبد.» سرآغاز سلوك‌ امام (ع) در حديث پيش گفته «تفكّر» را سرآغاز حركت خردمندان معرّفى مى‌كند؛ تفكّرى كه نهال محبّت را در دل مى‌كارد و سالك را پس از طى مقامات به سرمنزل شهود مى‌رساند. براى درك بهتر اين سخن امام توجّه به نكات زير لازم است:
١. تفكر، سرآغاز سلوك كسانى است كه با اعتقادى درست و رفتارى شايسته در سلوك قدم گذارند و تكاليف دينى خود را به گونه‌اى شايسته انجام دهند. نبايد اين توهّم را به خود راه داد كه بى‌تقوا و عمل شايسته و تنها با فكر و ذكر و غير آنها مى‌توان به محبت خدا دست يافت و قدمى به او نزديك شد.
٢. تفكر درست محبت خدا را در دل نمى‌آفريند، بلكه محبتى را كه خداى متعال در ازل در نهاد انسانها نهاده، شكوفا مى‌سازد. انسانها در چهره اصلى خويش پيش از آنكه در حجابها فرو روند، غرق در شهود و جمال خداى متعال و عاشق و شيداى كمال بى‌منتهاى او بودند.
تفكّر، ذكر و ديگر مجاهدات اين عشق فطرى را بيدار مى‌كند و از حجله بيرون مى‌كشد. «٢» ٣. تنها تفكّر هدفمند و درست، عشق فطرى انسان را از نهانخانه سرّ بيرون مى‌كشد نه هر انديشه و تفكرى. انديشه‌هاى درست از ويژگيهاى بنيادى و فطرى بشر يارى مى‌گيرند و كتابهاى آسمانى به ويژه قرآن كريم بدان فرا مى‌خوانند. در اينجا به دو گونه از اين تفكرات اشاره مى‌كنيم:
الف. تفكر براى شناخت كمالات خداى متعال‌ انسان در فطرت خويش عاشق جمال و كمال مطلق است. از اين رو در برابر قدرت، علم، عظمت و زيبايى سر تكريم فرود مى‌آورد و زبان به ستايش مى‌گشايد. انديشه در نشانه‌هاى‌