تعريف توبه‌ توبه به معناى رجوع و بازگشت است. اين كلمه هم درباره انسانها و هم درباره خداى متعال به كار مى‌رود. توبه در انسانها به معناى بازگشت از گناه به اطاعت خداى متعال است. آن كس را كه از گناهان و لغزشها يكى پس از ديگرى به سوى خدا باز مى‌گردد «توّاب» مى‌نامند.
توبه براى خداى متعال به معناى بازگشت به بخشش و رحمت و پذيرش توبه بنده است و «توّاب» صيغه مبالغه و از اسماى حسناى خداى متعال و به معناى بسيار بازگردنده به رحمت و مغفرت است. «١» قرآن كريم توبه را در هر دو معنا به كار برده است. «٢» توبه در نگاه عارفان معنايى گسترده دارد و به معناى بازگشت به سوى حق است از گناه، مخالفت و آنچه بنده را از قرب و لقاى حق باز مى‌دارد. نجم‌الدين كبرى در تعريف توبه گويد:
توبه بازگشت به خداى متعال است، و آن رهايى از همه گناهان است. گناه آن است كه تو را از خداى متعال باز دارد، خواه از مراتب دنيوى باشد يا از مراتب اخروى. پس بر طالب حق، رهايى از هر مقصودى جز خداى متعال لازم است حتى رهايى از وجود خويش؛ چنان كه عارفان گفته‌اند: هستى تو گناهى است كه هيچ گناه ديگر را به آن قياس نتوان كرد. «٣» مراتب و درجات توبه‌ سالك با حركت در منازل سلوك هر لحظه با خطاها و لغزشهايى به تناسب آن منازل روبه‌روست.
بايد از آنها توبه كند و رو به سوى خدا آورد. در آغاز سلوك از مخالفت با حق و گناه توبه مى‌كند و به اطاعت او باز مى‌گردد در مراحل بالاتر از غفلت و فراموشى خدا به ذكر و طلب او باز مى‌گردد و در نهايت از خود و رسوم خودى به فناى در وجه حق بازگشت مى‌كند. از اين رو توبه تنها در توبه از حرامها خلاصه نمى‌شود و در هر منزلى از منازل سير توبه‌اى هست. خداى متعال همه مؤمنان را به بازگشت به حق و توبه در مراحل گوناگون سير دعوت مى‌كند و مى‌گويد: