هين مراقب باش گر دل بايدت كز پى هر فعل چيزى زايدت‌ ور از اين افزون ترا همّت بود از مراقب كار بالاتر رود «١» اهتمام به مراقبت در سخنان عارفان بزرگ‌ عارفان بر مراقبت و نقش آن در پيشبرد سلوك تأكيد مى‌ورزند. به ويژه در روش ملاحسينقلى همدانى (ره) و شاگردان وى اهتمام به مراقبت نقش مهمى در دست يافتن به معرفت نفس و شهود و لقاى حق دارد. علّامه حسينى تهرانى (ره) درباره روش وى گويد:
«روش ايشان عبارت بوده است از التزام در امر مراقبه؛ يعنى اهتمام ورزيدن در مراتب آن.» «٢» و در جايى ديگر گويد:
«دو چيز در تجلى سلطان معرفت دخالتى عظيم دارد: اوّل مراقبه به انحاء و مراتبها، دوّم توجّه به نفس.» «٣» در روش ملاحسينقلى همدانى (ره) براى اينكه سالك بتواند، آسان‌تر به دو مرتبه بالاى مراقبت موفّق گردد، در آغاز در عمل به دستورات الهى و عمل براى رضاى خدا مراقبت مى‌نمايد. از اين رو سالك در اين روش چهار مرتبه از مراقبت را پشت سر مى‌نهد:
١. مراقبت در انجام همه واجبات و ترك محرمات.
٢. مراقبت در انجام همه كارها براى رضاى خدا.
٣. مراقبت بر اينكه خداى متعال را پيوسته حاضر و ناظر بر خود ببيند.
٤. مراقبت بر اينكه پيوسته خود را حاظر در برابر خدا ببيند. «٤» ملامحمدتقى مجلسى (م ١٠٧٠ ه. ق) فقيه و عارف بزرگ شيعى در بيان روش خود در سلوك گويد:
روش من در رياضت و سلوك ... دوام ذكر با مراقبت است. عارفان مداومت بر ذكر «يا حىُّ يا قَيّوم يا مَن لاالهَ الَّاانْتَ» را آزموده‌اند. من نيز آزموده‌ام؛ ولى بيشتر به ذكر «يااللَّه» مى‌پردازم و در