شرايط قبولى توبه‌ سالك پس از توبه از سويى خود را در برابر تكاليف و واجبات الهى مى‌بيند كه در به جا آوردن آنها كوتاهى كرده يا نادرست به جا آورده است. از سويى ديگر حقوقى انسانى را مى‌يابد كه آنها را رعايت نكرده است.
سالك در باطن با كسانى كه حقوقى از آنان به گردن دارد در جنگ و مخاصمه است، تا حقوق آنان را ادا نكند و از آنان رضايت نگيرد، نمى‌تواند قدمى در حركت به سوى خدا بردارد؛ چنانكه تا واجباتى كه بجا نياورده است، قضا نكند، نقصانى در بندگى و حيات باطنى خود دارد و با آن از حركت و سلوك باز مى‌ماند. «١» از اين رو از شرايط مهم قبولى توبه اداى حقوق مردم و قضاى واجبات و تكاليفى است كه بجا نياورده است.
سالك بايد با جديّت تمام گذشته خود را به ياد آورد و همه حقوقى را كه از مردم تضييع كرده به آنان باز گرداند و از صاحبان آنها رضايت بگيرد، و واجبات الهى را كه در انجام آنها كوتاهى كرده است قضا نمايد. از خداى متعال عاجزانه بخواهد كه او را در اين كار يارى كند و حقوقى را كه به خاطر نياورده، يا نتوانسته از صاحبانش رضايت بگيرد، صاحبانش را از وى راضى سازد و از خداى متعال براى آنان طلب بخشش نمايد.
شرايط كمال توبه‌ سالك براى دست‌يابى به توبه‌اى كامل بايد از گناهان گذشته خود ترسان باشد و با حزن و اندوه بر آنها و با تحمّل رياضت‌هاى شرعى گوشت‌هايى كه از حرام در بدنش روييده ذوب كند تا جايى كه گوشت به استخوان بچسبد و گوشت‌هاى تازه از حلال بر آن برويد. با چشاندن رنج و سختى طاعات، آثار لذّتى كه از گناه برده است از جانش بزدايد. مرحوم ميرزا جوادآقا ملكى تبريزى در اين باره گويد:
جناب عالم عامل جليل و حكيم بزرگوار بى‌بديل آخوند ملاحسينقلى همدانى (ره) به يكى از طلاب راه آخرت عمل توبه را تلقين فرمودند، دو سه روز براى انجام اين مهم غايب شد، بعد كه‌