كه مرا روزى و قسمت اين بُدست پس چرا دى بودت آن دولت به دست‌ قسمت خود خود بريدى تو زجهل قسمت خود را نزايد مرد اهل «١» در حال گناه، نادانى متراكم بنده را فرا مى‌گيرد، به جاى آنكه به حال خويش بگريد و به وحشت افتد، شادمان مى‌گردد و در محضر خداى‌ عرفان اسلامى ١٤٧ ٢. دعاى حاملان عرش براى توبه كنندگان ص : ١٤٧ متعال از او نافرمانى مى‌كند و به جاى تدارك و جبران، بر آن اصرار مى‌ورزد.
اركان و شرايط توبه‌ پى بردن به آثار و پيامدهاى گناه، دورى و محجوب گشتن از قرب و لقاى حق، حسرت و ندامتى جانكاه در قلب سالك ايجاد مى‌كند. با لطف خداى متعال و انديشه در آثار گناه، اين پشيمانى و ندامت رو به فزونى مى‌گذارد و آتشى در قلب و جان سالك به پا مى‌كند. اين آتش ندامت آثار بد گناه را در باطن سالك مى‌سوزاند و چنان حال انزجار و فرار از گناه در او ايجاد مى‌كند كه گناه را ترك و تصميم مى‌گيرد در آينده نيز بدان رو نياورد. ندامت و عزم بر ترك گناه، دو ركن مهم توبه هستند.
هر چه آتش ندامت در قلب برافروخته‌تر گردد و عزم بر ترك گناه جدى‌تر باشد، لطف و عنايت خداى متعال به بنده بيشتر و توبه به حقيقت آن نزديك‌تر است. مى‌توان گفت حقيقت توبه همان پشيمانى و ندامت از گناه است و شناخت آثار گناه از موجبات پشيمانى و عزم بر ترك از آثار آن است. «٢» با اين بيان روشن مى‌گردد كه چرا برخى روايات ندامت را توبه شمرده است؛ چنان كه پيامبر اكرم (ص) فرمود:
الْنَّدمُ تَوْبَهٌ.
پشيمانى از گناه توبه است. «٣» يا حضرت على (ع) فرمود:
نَدَمُ الْقَلْبِ يُكَفِّرُ الْذَّنْبَ. «٤» پشيمانى دل گناه را مى‌پوشاند.