عرفان اسلامى - حسینی - الصفحة ١٧٥
گونه ديگر را نادرست مىشمارند:
القائات درست:
١. القائات ربّانى و الهى كه درباره علوم و معارف الهى است؛ ٢. القائات ملكى و روحانى كه سالك را به كارهاى خير دعوت مىكند.
القائات نادرست:
١. القائات نفسانى يا هواجس نفسانى كه به خواستههاى نفسانى فرا مىخواند؛ ٢. القائات شيطانى يا «وساوس» كه به مخالفت با حق و گناه دعوت مىكند.
با اينكه سالكان دو گونه نخست القائات را درست مىدانند، ولى هرگونه خطورى را در حال ذكر و عبادت جز خاطرات رحمانى و ياد خداى متعال شيطانى به شمار مىآورند. «١» در سخنى از امام العارفين، علىبن ابىطالب (ع) آمده است:
كُلُما الْهى عَنْ ذِكْرِاللَّهِ فَهُوَ مِنْ ابْليسَ. «٢» هر آنچه آدمى را از ياد خداى متعال باز دارد از شيطان است.
سالك بايد در حال ذكر و عبادت، با يارى گرفتن از خداى متعال و ذكر، هر خاطرى را از دل بيرون سازد، و حضور قلب را در ذكر و عبادت حفظ كند. قرآن كريم در توصيف اهل تقوا گويد:
إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُوا فَإِذَا هُم مُبْصِرُونَ. (اعراف: ٢٠١)
كسانى كه پرهيزگارى مىكنند چون از شيطان وسوسهاى به آنها برسد، خدا را ياد مىكنند، و در دم بصيرت يابند.
روش عارفان شيعه در دفع خواطر در مقايسه با روش صوفيان صوفيان آغاز به ذكر را پيش از دفع خواطر براى سالكان روا نمىدانند. آنان تلاش مىكنند با در پيش گرفتن روشهايى، قدرت فكرى و روحى سالكان را بيفزايند تا بتوانند مدتها قلب را از هجوم خواطر باز دارند. آنان براى اين كار به سالكان عرفان اسلامى ١٨٠ اهتمام به مراقبت در سخنان عارفان بزرگ ص : ١٧٩ دستور مىدهند ساعتها با توجّه كامل به نقطهاى از سنگ يا چوب يا صورت اسمى از اسماى الهى چشم بدوزند و هر خاطرى را از قلب برانند. استفاده از برخى اذكار مانند «يا فعّال» يا «استغفار» را تنها براى دفع خاطر روا